فرهنگ و توسعه
گفت‌وگو با محمدابراهیم گوهریان
مدیر مؤسسه‌ی مطالعات و پژوهش‌های تجارت جهانی
مؤسسه‌ی مطالعات و پژوهش‌های تجارت جهانی گوهریان با چه انگیزه‌ای تأسیس شد؟
مؤسسه‌ی مطالعات و پژوهشهاي تجارت جهاني گوهريان در سال 1360 بوسيله‌ي محمدابراهيم گوهريان با هدف انجام مطالعات و تحقيقات به منظور تدوين مجموعهاي از كتب جامع آموزشي علمي- كاربردي در زمينههاي تجارت جهاني و گردشگري بين‌المللي از طريق تأليف و ترجمه كتب مربوط بنيانگذاري شد و در سال 1385 بهطور رسمي و قانوني به ثبت رسيد.

ساختار علمي مؤسسه عبارت از سرپرستي علمي كه به عهده آقاي محمدابراهيم گوهريان ميباشد و همچنين شوراي عالي سياست‌گذاري علمي مركب از شش عضو، مديران گروههاي پژوهشي و آموزشي، مديران دپارتمان‌ها و مشاوران عالي که رياست آن به عهده مديرعامل مؤسسه است.
اين مؤسسه تاكنون كتب متنوعي را در زمينه‌ی تجارت جهاني،‏ گردشگري و صادرات، تأليف و يا ترجمه نموده كه تعدادي منتشر شده و برخي در دست انتشار است.
اميد است مجموعههاي غني: با 12 عنوان كتاب تحت عنوان دانشنامه‌ی تجارت جهاني، و با 20 عنوان تحت عنوان دانشنامه گردشگري و مجموعه 10 جلدي دانشنامه فکر و اندیشه تا سال 1410 بهطور كامل آماده و منتشر گردد.
از اهداف و برنامه‌های این مؤسسه بفرمایید؟
مؤسسه مطالعات و پژوهشهاي تجارت جهاني گوهريان، با عنايت به رسالتش در توسعه‌ی دانش تجارت جهاني در کشور، پنج طرح را در دستور کار خود قرار داده است که به‌طور کلي حوزه‌ی تجارت، به معناي اخص کلمه، و حوزه‌ی گردشگري را به عنوان تجارتي پاک و با کمترين آلودگي محيط زيست و بيشترين ارزش افزوده، و اقتصاد را به جهت اهميت آن در دو حوزه‌ی اخير؛ دربرميگيرند. طرحهاي مذکور در مجموع دو محور اصلي تجارت، يعني تجارت کالا و تجارت خدمات را که در عين حال وجوه اشتراکي نيز با يکديگر دارند، به‌طور کامل پوشش مي‌دهند. اين طرح‌ها و برنامهها ضمن دارا بودن ابعاد پژوهشي، داراي جنبه آموزشي براي تصميمگيرندگان و دست‌اندرکاران تجارت و نيز دانشجويان رشته‌هاي مرتبط هستند. از آنجا که بسياري از مباحث مورد توجه در طرح‌ها و برنامههاي فوق فاقد پيشينه‌ی علمي لازم در داخل کشور مي‌‌باشند، لذا مؤسسه در گام نخست خود را ناگزير از آن ديد که علاوه بر تأليف، کتابهايي را در حيطههاي بسيار جديد و نو در عرصه تجارت جهاني، گردشگري بين‌المللي و اقتصاد به فارسي برگرداند و در اختيار جامعه علمي و مسئولان اجرائي قرار دهد.
این طرح‌ها عبارتنـد از: طرح تدوين مجموعه تجارت در هزاره‌ی سوم (شامل 15 جلد)، طرح تدوين مجموعه تجارت جهاني (25 جلد کتاب)، طرح تدوين دانشنامه تجارت جهاني گوهريان (مشتمل بر 12عنوان)، طرح تدوين دانشنامه گردشگري گوهريان (شامل 20 عنوان)، طرح تدوين دانشنامه اقتصادي گوهريان (مشتمل بر 20 عنوان)، طرح تأسيس مؤسسه آموزش عالي غيرانتفاعي در حوزههاي تجارت جهاني و گردشگري و طرح احداث دهکدههاي چند منظوره گردشگري. دو طرح نخست بيش از هر هدف ديگري بستر سازي علمي در کشور را به منظور ارتقاي تجارت امروزي و متناسب با الزامات و شرايط جديد جهاني مد نظر دارند که سنگ بناي هر حرکت رو به جلو در اين حوزه محسوب مي‌شوند. هدف اصلي دو برنامه تدوين شده در کنار دو طرح اول، عينيت بخشيدن به يافتههاي علمي حاصل از طرح‌ها، در عرصههاي آموزشي تا مقطع دکتري و در ميدان عمل تا ايجاد مجموعههاي گردشگري ميباشد تا به اين ترتيب الگوهائي منسجم مبتني بر مطالعات علمي، پيش روي مسئولين و سرمايهگذاران قرار گيرد.
نتايج ملموس طرح‌هاي پژوهشي انجام شده و در حال اجرا مي‌تواند نشانگر وجود ظرفيت‌هاي گسترده اقتصادي و در عين حال علمي، در کنار ميراث غني فرهنگي ـ سنتي کشور باشد که به سهم خود به برنامههاي پيشنهادي جذابيت بيشتري در اجرا خواهد بخشيد. در اين فصل جزئيات طرح‌هاي پژوهشي، آموزشي، اهداف و ساختار برنامههاي پيشنهادي و اقداماتي که تاکنون به منظور تحقق آنها به انجام رسيده است از نظر شما مي‌‌گذرد.
در مدت فعالیت مؤسسه تا چه حد به اهداف و برنامه‌های خود نزدیک شده‌اید؟
مؤسسه توانسته است به یاری خداوند متعال برنامه‌های دهه‌ی اول و دوم و سوم خود را با موفقیت به پایان ببرد، اما جهت تکمیل طرح‌ها و پروژه‌های پژوهشی خود و برنامه‌ دهه چهارم با کمبود بودجه مواجه شده ‌است و از 3 سال پیش با مراجعه و مذاکره با بانک‌های مختلف و سازمان‌های گوناگون تاکنون موفق به جذب اسپانسر نشده‌ است، آن هم به دلیل این که به اهمیت موضوع و این طرح‌ها پی نبرده‌اند. زمانی‌ که شرکت‌ها و بنگاه‌های اقتصادی ما در معاملات تجاری بین‌المللی خود با ضعف‌های فاحشی در زمینه‌های مذاکرات تجاری بین‌المللی، قراردادهای تجاری بین‌المللی، بازاریابی و فروش بین‌المللی، مکاتبات تجاری بین‌المللی، تجارت الکترونیکی، فن‌آوری اطلاعات تجاری بین‌المللی، زبان انگلیسی بین‌المللی، بسته‌بندی و حمل و نقل بین‌المللی، مدیریت خرید و سفارشات خارجی، مدیریت صادرات و واردات و غیره مواجه هستند؛ می‌بایست اطلاعات و منابع به‌روز تجاری را در اختیار داشته باشند، تا بتوانند بصورت حرفه‌ای به معاملات تجاری خود در صحنه بین‌المللی بپردازند.
از مشکلات و فراز و نشیب‌های کار بگویید:
بیایید از این بحث بگذریم، چون به قدری در مورد مشکلات و سنگ‌اندازی‌ها و کارشکنی‌ها و اذیت و آزار در رابطه با کارها و فعالیت‌های خود در مدت 35 سال فعالیت صحبت کرده‌ایم و در مطبوعات و جراید ذکر کردیم که دیگر خسته شده‌ایم. بدون تعارف و بی‌پرده عرض کنم که در برخی از ادارات و مؤسسات، شیوه‌ی مدیریت به سبک حسین‌قلی‌خانی می‌باشد. یعنی کسی مسئول و جوابگو نیست و بیشتر کارها با سلیقه شخصی و دلخواه انجام می‌گیرد.
بنده پیرو رهنمودهای رییس‌جمهور آقای روحانی که اظهار داشته، انتقاد اگر سازنده باشد، قابل قبول است، باید عرض کنم می‌بایست مسئولین از بین متخصصین با تجربه و تحصیلکرده انتخاب شوند تا امور مملکتی با مدیریت حسین‌قلی‌خانی اداره نشود. بیاییم توصیه‌ها و پارتی‌بازی را کنار بگذاریم و از کاربلد حرفه‌ای دلسوز و وطن‌پرست استفاده کنیم، نه جیب‌پرست و مقام‌پرست.
توسعه و پیشرفت با فرهنگ چه ارتباطی با هم دارند؟
پیشرفت و توسعه، حاصل یک نگرش خاص به عالم است و بدون ایجاد این نگرش خاص، پیشرفت و ترقی ممکن نیست و این نگرش خاص بیانگر وجود یک (فرهنگ مناسب) برای توسعه است. بنابراین عامل فرهنگ از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. بی‌توجهی و کم‌توجهی به آن تمام برنامه‌های توسعه را با ناکامی مواجه خواهد ساخت. بنابراین لازم است به صورت خاص رابطة فرهنگ و توسعه را کاملاً شناخته و در برنامه‌های توسعه به آن توجه کافی مبذول داشت.
رابطه فرهنگ و توسعه از دو دیدگاه قابل بررسی و حائز اهمیت است: اول این که فرهنگ را مجموعه‌ای بدانیم که در تمام عناصر عموماً مساعد یا مانع حرکت توسعه‌ای هستند. در این جایگاه، فرهنگ به عنوان یک مجموعه مؤثر بر فرآیند توسعه تلقی می‌شود، دوم این که فرهنگ را به عنوان مجموعه‌ای که در فرایند توسعه، شکل گرفته و محصول توسعه تلقی می‌شود، بپذیریم.
در حالت اول فرهنگ، از عوامل مؤثر توسعه است و در حالت دوم نتیجه توسعه، حالت اول رابطه فرهنگ و توسعه را می‌توان به (فرهنگ توسعه) تعبیر نمود و حالت دوم را به (توسعه فرهنگی).
از برنامه‌ها و اهداف آینده‌ی مؤسسه بگویید:
برنامه‌ها و اهداف آینده مؤسسه عبارتند از:
1. تدوین و چاپ و نشر دانشنامه تجارت جهانی (12 جلدی)
2. تدوین، چاپ و نشر دانشنامه گردشگری بین‌المللی (20 جلدی)
3. تدوین، چاپ و نشر دانشنامه فکر و اندیشه (10 جلدی)
4. تأسیس مدرسه تجارت بین‌الملل
5. تأسیس اتاق فکر و آکادمی فکر
6. طراحی و تأسیس دهکده گردشگری چندمنظوره
به تازگی کتاب «زندگینامه مفاخر و مشاهیر گیلان» از انتشارات مؤسسه شما در کتابخانه ملی ایران رونمایی شد، انگیزه شما برای چاپ این کتاب چه بود؟
مفاخر و مشاهير هر جامعه، نقش عمدهاي در اعتلاي فرهنگي و ارتقاي سطح علمي و اجتماعي آن جامعه دارند.
شناسايي و بررسي اين بزرگان يکي از اصليترين پژوهشهاي هر منطقه ميتواند باشد. گرچه در برخي از منابع از اين مفاخر و مشاهير نام برده و يا شرح حال زندگي آنان نگاشته شده است، امّا هنوز بسياري از اين شخصيتها ناشناخته مانده و آنگونه که شايستة نام و آوازةشان است، از آنان يادي نشده و در بسياري از منابع نام و نشاني از آنها ديده نميشود. سرزمين برکتخيز و سرسبز گيلان گنجينة بسياري از فرهيختگان، مفاخر و مشاهيري بوده که در زمينههاي مختلف فرهنگي، اجتماعي، اقتصادي، علمي و هنري و… خدمات ارزندهاي به سرزمين مادري و ميهني خود نموده‌اند.
معرفي و شناسايي اين بزرگان و مفاخر به نوعي قدرداني و تشويق آنان، و ايجاد انگيزه و تلاش بهتر و بيشتر، و الگوسازي براي نسلهاي آينده در جهت ادامة راه آنان ميباشد. همچنين فراهم آوردن بستري مناسب براي برقراري ارتباط و تعامل بين مفاخر و مشاهير ساير مناطق در حوزههاي مختلف است. آشنايي مردم و به ويژه جوانان با مفاخر و مشاهير گيلان، فرصت مناسبي براي کشف استعدادهاي درخشان و چهرههاي خلاق خواهد بود.
«زندگينامة مفاخر و مشاهير گيلان» مجموعهاي است که به همت محمدابراهيم گوهريان تحقيق و تأليف شده و به مفاخر و بزرگان گيلان اختصاص يافته و مطالعه و تلاشي براي شناسايي هر چه بيشتر اين فرهيختگان و بزرگان است، اميد است مطالعة اين کتاب، انگيزهاي براي اعتلاي فرهنگي و شناخت بيشتر اين بزرگان بوده، اداي ديني به جامعة فرهنگي، علمي و هنري گيلان باشد.
آیا از چگونگی چاپ و تدوین آن راضی هستید؟
از چاپ کتاب راضی هستم، ولی از تدوین آن خیر. چون نام بسیاری از مفاخر و مشاهیر به علت عدم شناخت کافی آنان در این کتاب ذکر نشده ‌است و امیدواریم در چاپ بعدی کمبودها و اشکالات دیگر رفع گردد.
مراکز فرهنگی و سازمان‌ها و نهادهای دولتی برای چاپ و توزیع، آیا با شما همکاری داشته‌اند؟
تاکنون خیر. فقط کتابخانه‌های عمومی استان گیلان در حال بررسی کارشناسی این کتاب می‌باشد.
تألیف و تدوین کتاب «زندگینامه مفاخر و مشاهیر گیلان» با توجه به کثرت چهره‌های علمی و هنری، ممکن است با نقایصی همراه باشد و انتقاداتی را متوجه شما نماید، نظر شما چیست؟
بالطبع در چاپ اول انتقاداتی را همراه خواهد داشت. ما هم از انتقادات منطقی و سازنده استقبال خواهیم کرد و سعی خواهیم کرد در چاپ دوم اشکالات و نقایص را به حداقل برسانیم.
آیا برای تکمیل و تصحیح کتاب برای چاپ‌های بعدی برنامه‌ای دارید؟
بله. برای تکمیل و تصحیح کتاب برای چاپ ‌های بعدی از مشاورین باتجربه و خبره استفاده خواهیم کرد تا اطلاعات به‌روزتر و اشکالات و نقایص به حداقل برسد.
اوضاع فرهنگی و پژوهشی گیلان را چگونه می‌بینید؟
بنده چون در گیلان ساکن نیستم از اوضاع فرهنگی و پژوهشی گیلان اطلاعی ندارم.
آیا مؤسسه شما در گیلان شعبه یا دفتر نمایندگی دارد؟
خیر. مؤسسه شعبه‌ای در گیلان ندارد. اما اگر مسئولین استان با حمایت مالی ما را یاری دهند، علاقمندیم در استان گیلان (شهر رشت) شعبه‌ای را جهت همکاری با نخبگان و مراکز علمی، پژوهشی و فرهنگی دایر نماییم.
از برنامه‌ها و کارهای آینده‌تان در گیلان بگویید:
همانطور که قبلاً اعلام نمودم، مایلم در صورت حمایت‌های مالی و موافقت مسئولین و مقامات استان با احداث یک مرکز تحقیقاتی تحت عنوان «مرکز تحقیقات و تولید علم گیلان» استان گیلان را به یک قطب علمی تبدیل کنیم و با همکاری مراکز آموزشی و پژوهشی، نخبگان و فرهیختگان استان بتوانیم قدم‌های مهمی در تولید علم و صدور آن به خارج از کشور برداریم.
تدوین این کتاب چه مدت طول کشید؟
3 سال و با همکاری عده‌ای پژوهشگر.
شما اعلام کردید هر گیلانی باید یک جلد از این کتاب را در خانه‌اش نگهداری نماید. لطفاً بیشتر توضیح دهید:
این کتاب راهنمای بسیار خوبی است برای استفاده و شناخت مفاخر و مشاهیر گیلان عزیزمان مضافاً برای دانش‌آموزان و دانشجویان عزیز گیلانی می‌تواند الگوی مناسبی باشد تا بتوانند از استعدادهای بالقوه و بالفعل خود در جهت انجام طرح‌های علمی، پژوهشی و فرهنگی حداکثر استفاده را ببرند.