نقشه سال 1327 رشت (1) از نقشه تا مناقشه

روبرت واهانیان

 نقشه سال 1327 شهر رشت در شرایطی تهیه و منتشر شد که از خروج نیروهای ارتش شوروی از گیلان و تحویل سربازخانه رشت به نمایندگان ژاندارمری ایران کمتر از دو سال می‌گذشت1. ناگفته پیدا است، تا 28 فروردین 1325 شمسی، تاریخ تخلیه گیلان و رشت از نیروهای اشغالگر خارجی، هیچ‌گونه اقدام عملی جهت نقشه‌برداری میدانی از سطح شهر رشت مقدور نبود و این فرصت پس از تخلیه کامل سربازخانه از نیروی شوروی و استقرار مجدد نیروی دولتی در سربازخانه رشت به دست آمده است. اصولاً در شرایط فوق‌العاده‌ی دوران حضور نیروهای بیگانه در خاک ایران، منجمله گیلان، نمایندگان و مقامات رسمی دولتی در سراسر کشور، از طرفی درگیر مسئله برآوردن احتیاجات معیشتی اولیه اهالی و از طرف دیگر مقابله با عوارض منفی ناشی از حضور سربازان روسی در شهر و پاسخگویی به فرمایشات فرماندهان این میهمانان ناخواسته در شهرهای گیلان بودند.2

خوشبختانه با وجود مشکلات عدیده‌ای که سر راه مسئولین اجرایی محلّی، چه شهری، چه استانی، قرار داشته، اسناد و مندرجات روزنامه‌های باقی مانده از آن دوران، حداقل در مورد رشت، حاکی از این است که، نوعی همبستگی و وفاق بین مسئولین رده بالای شهری و استانی گیلان، در نیمه نخست دهه بیست، (1320- 1325) وجود داشت. به عنوان مثال مهندس یوسف سیمرغ در3 شهرداری رشت و در نیمه دوم دهه بیست، شاهپور میهن، ابتدا کفیل استانداری و فرماندار رشت و بعدها استاندار گیلان و شادروان محمود ضرابی، نماینده وقت سازمان هواپیمایی کشوری در گیلان و دیگرانی که یا خود اصالتاً گیلانی و یا همسران گیلانی اختیار کرده بودند4. این افراد توانستند طرح‌های متعدد شهری و استانی را با موفقیت به اجرا درآورند و مطالعات و برنامه‌ریزی‌های اولیه بسیاری از طرح‌های توسعه و عمران شهری آتی را در جهت تسهیل کار مسئولین دهه سی، پی‌ریزی نمایند. ده‌ها طرح عمران شهری رشت، از جمله افتتاح و راه‌اندازی اولین فرودگاه رشت، موسوم به فرودگاه سلیمانداراب5 و یا تهیه طرح و آغاز عملیات اجرایی پل بتنی پسیخان و جمعه‌بازار و یا سدّ زرجوب رشت، که توسط بنگاه مستقل آبیاری به عمل آمده بود6، هم‌چنین نقشه‌برداری از محلّ احداث سدّ سفیدرود و یا اقدامات اولیه جهت راه‌اندازی تلفن خودکار رشت و نظایر، محتویات اسناد باقی مانده از آن سال‌ها و مطلب اصلی ستون‌های خبر اغلب روزنامه‌های یومیه چاپ رشت آن دوره را تشکیل می‌دهند.

بنابراین، این‌که گفته شد نقشه سال 1327 رشت، دو سال پس از استقرار نیروی دولتی ایران در سربازخانه رشت تهیه و چاپ و در دسترس عموم قرار داده شده است تأکیدی است بر این مدّعا که کار برنامه‌ریزی طرح‌های توسعه و عمران شهری و استانی گیلان، بلافاصله پس از خروج نیروهای شوروی از ایران، بالاخص از رشت، سریعاً پیگیری و حتی تعدادی از این طرح‌های عمرانی به مرحله اجرا و حتی بهره‌برداری درآمده‌اند. بعد از این مقدمه کوتاه، به اصل مطلب یعنی نقشه و ویژگی‌های آن بپردازیم.

به استناد شرح زیرنویس نقشه، عملیات نقشه‌برداری میدانی از رشت، توسط سروان توپخانه نصرالله وزیری، از مأمورین دایره جغرافیایی ستاد ارتش7، زمان فرماندهی تیمسار سرتیپ مقبلی، فرمانده وقت تیپ مستقل رشت، انجام شده است. سرگذشت این نقشه، که دومین نقشه تاریخی رشت است در دو مورد با سرگذشت اولین نقشه رشت، یعنی نقشه ذوالفقارخان مهندس، شباهت‌هایی دارد.8

مورد اوّل این‌که نقشه ذوالفقارخان مهندس، بنا به پیشنهاد و پیگیری نایب‌الحکومه وقت گیلان، میرزا عبدالوهاب‌خان آصف‌الدوله9، زمان سلطنت ناصرالدین شاه قاجار و نقشه سال 1327 رشت، بنا به درخواست فرماندار وقت رشت، شاهپور میهن، اوایل سلطنت پهلوی دوم، تهیه شده است. دوم این‌که مسئولین نقشه‌برداری هر دو نقشه از افسران توپخانه بوده‌اند، ذوالفقارخان مهندس، سرهنگ توپخانه در سال 1287 هـ .ق برابر با 1249 هجری شمسی، و نصرالله وزیری، سروان توپخانه در سال 1327 شمسی.10

گفتنی است، تا به امروز چهار نقشه علمی- تاریخی مربوط به رشت را نگارنده مورد ارزیابی قرار داده است که

هم از نقطه‌نظر محتوایی و هم روش نقشه‌برداری و فن کارتوگرافی و چاپ، تفاوت‌های عمده‌ای با هم دارند که باید در یک روند تطبیقی مورد ارزیابی قرار گیرند.

این چهار نقشه عبارتند از:

1. نقشه‌ی سال 1249 شمسی، معروف به نقشه ذوالفقارخان

2. نقشه‌ی سال 1327 شمسی، مربوط به دوران فرمانداری شاهپور میهن

3. نقشه‌ی سال 1332 شمسی، مربوط به دوران ریاست شهرداری جهانگیر سرتیپ‌پور

4. نقشه‌ی سال 1345 شمسی، سازمان نقشه‌برداری کشور، زمان ریاست شهرداری دکتر قاسم صوفی

همچنان‌که قبلاً نیز گفته شد، از نقشه‌های چهارگانه فوق باید به عنوان نقشه‌های تاریخی رشت نام برد، زیرا از عمر جدیدترین آن‌ها، یعنی نقشه‌ی سال 1345 نزدیک به نیم قرن می‌گذرد ضمناً هر چهار نقشه، به خاطر دارا بودن اطلاعات جغرافیایی ذیقیمت مربوط به رشت قدیم، می‌توانند به عنوان منابعی مستند، مورد استفاده برنامه‌ریزان شهری و رشت‌پژوهان قرار گیرند.

از نقشه‌های چهارگانه بالا، دو نقشه، یعنی نقشه سال 1249 و سال 1332 رشت، سال‌ها قبل معرفی شده‌اند، ولی درباره‌ی نقشه‌های سال 1327 و 1345 رشت، تا به امروز، هیچ کاری صورت نگرفته است. در ادامه نگارنده در حدّ توان سعی خواهد کرد تا نیمی از این کمبود را جبران کند و درباره کم و کیف نقشه سال 1327 رشت، هم‌چنین انگیزه‌ای که منجر به تهیه آن شد، مستنداتی چند به دوستداران مباحث جغرافیای تاریخی و تاریخ جغرافیا در رشت، تقدیم نماید.

مشخصات نقشه

طول و عرض نقشه‌ای که به صورت چاپ سنگی و در دو رنگ، سبز و سیاه، جزو اسناد آرشیوی نگارنده است، شصت و پنج سانتی‌متر در یک متر است. در بالای نقشه به خط درشت عبارت «نقشه شهر رشت» و در پایین نقشه باز هم با خطوط درشت نوشته شده است:

سفارش تیمسار سرتیپ مقبلی فرمانده تیپ مستقل رشت

عملیات نقشه‌برداری و ترسیم توسط سروان توپخانه نصرالله وزیری انجام شد

11/ 2/ 1327

نقشه دارای مقیاسی خطی است که در زیر نقشه، سمت چپ، با قلم هاشور ترسیم شده است. در قسمت سمت راست و زیر نقشه، عبارت دایره جغرافیایی ستاد ارتش و سمت چپ، عبارت دایره چاپخانه ستاد ارتش به چشم می‌خورد.

این نقشه از نقطه‌نظر فن کارتوگرافی، هم‌چنین، به دلیل فقدان شبکه‌بندی مختصات و طول و عرض جغرافیایی، در حدّی متوسط است. علایم اختصاری نقشه، در سمت راست پایین نقشه به صورت عدد و تصویر است. علایم تصویری مربوط به جغرافیای طبیعی و شهری شامل:

استخرهای طبیعی، مناطق جنگلی و چمن و تک‌ درخت و جاده مالرو و جاده شوسه و غیره و کاربری‌های شهری با شماره‌گذاری از یک تا شش، به شرح زیر انجام شده است:

بیمارستان‌ها با عدد یک

دبستان‌ها و دبیرستان‌ها با عدد 2

کنسولگری‌ها با عدد 3

کارخانه‌ها با عدد 4

کلانتری‌ها با عدد 5

مساجد و تکایا با عدد 6

نقشه‌های جغرافیایی شهرها، منجمله نقشه سال 1327 رشت، علاوه بر مختصات و عناصر جغرافیایی، دربرگیرنده مطالب فراوان دیگری نیز هستند از قبیل اسامی معابر و گذرگاه‌ها و اماکن شهری و غیره که عوامل فنی گروه‌های نقشه‌بردار اکثراً اهمیت چندانی به ریشه‌یابی و یا حتی تلفظ صحیح این جاینام‌ها نمی‌دهند و از طرفی چون این نام‌ها در طول زمان در معرض تغییر و تحوّل دایمی‌اند و از طرف دیگر ساکنان جدید محلّات اغلب اطلاع صحیحی از خاستگاه نام قدیم و اصیل کوچه‌ها و خیابان‌های محل سکونت خود ندارند، این است که، این جاینام‌ها، نسل به نسل تغییر یافته و عوامل گروه‌های نقشه‌بردار هر آنچه از ساکنان محل، زمان عملیات نقشه‌برداری، می‌شنوند، عیناً همان را در نقشه خود منعکس می‌نمایند. نقشه سال 1327 رشت نیز از این نحوه ثبت و ضبط اسامی مستثنی نیست و در آن، برای دستیابی به اصل و سر منشاء اسامی کوچه‌ها و اماکن مذهبی و مدارس و دیگر اماکن تاریخی رشت، سهل‌انگاری‌های متعددی رخ داده است11. به خاطر رفع این نقیصه، نگارنده اسامی کلیه اماکن ثبت شده در نقشه سال 1327 رشت را، یک به یک با اسامی درج شده در نقشه سال 1332 رشت، مورد سنجش قرار داده و هر دو نامواؤه را برابر هم در ستون و جدول مربوطه، ثبت کرده است و در مواردی که در نقشه سال 1332 رشت اثری از مکانی مورد نظر دیده نشده در داخل پرانتز نوشته است، (بدون ذکر نام و نشان). هم‌چنین در مورد مکان‌ها و یا عناصری که بدون ذکر نام فقط با عدد مشخص شده‌اند، مانند مساجد و مدارس و غیره، نام و عنوان مکان مربوطه، با استفاده از نقشه‌های 1332 و 1345 رشت، در داخل علامت کروشه[ ] توسط نگارنده کامل گردیده است.

کمبودهای موجود در نقشه سال 1327 رشت بیش از آن است که بشود در این مختصر به همه آن‌ها پرداخت که مهم‌تر از همه اسامی محلّات شهر است که نقشه سال 1327 رشت تقریباً فاقد آن است. گفتنی است نام محلّات مهم، در سراسر شهرهای دنیا، به نوعی با نام آن شهر آن چنان گره خورده است که، حذف نام آن محلّه از نقشه جغرافیایی شهر، در حکم ابطال شناسنامه فرهنگی آن شهر است، به عنوان مثال، حذف نام محلّه هارلم از نقشه نیویورک یا نام محله پلاکا از روی نقشه شهر آتن و یا حذف نام محلّات صیقلان و ساغریسازان از نقشه شهر رشت.

البته ممکن است درج نام این محلّات در نقشه‌های جدید رشت خیلی ضرورت نداشته باشد، به دلیل این‌که این روزها اغلب شهرهای کشورمان، منجمله رشت، منطقه‌بندی و یا شماره‌گذاری شده‌اند و امروزه حتی بعضی از کوچه‌ها و خیابان‌های شهر را با شماره آن‌ها می‌شناسیم، ولی در سال‌های نه چندان دور، از جمله سال 1327، که اساس هویت‌بخشی به شهرهای کشورمان را محلات شهر تشکیل می‌دادند و حرکت در شهر و مکانیابی‌ها تنها بر اساس بکارگیری نام محله مربوطه، امکان‌پذیر بوده است، فقدان نام محلات در نقشه رشت موضوعی سؤال‌برانگیز و قابل تأمل است.

برای کشف دلیل این کمبود، نگارنده با مراجعه به آرشیو روزنامه‌های یومیّه چاپ رشت، در سال‌ها و ماه‌های قبل و بعد از اردیبهشت‌ماه 1327 شمسی، به انگیزه اصلی مسئولین محلّی جهت تهیه نقشه سال 1327 رشت، دست یافت. کشف علل پشت پرده تهیه نقشه‌ای فراگیر از شهر رشت، در سال 1327 شمسی، تقریباً به همه سؤالاتم در خصوص کیفیت نازل محتویات نقشه و از همه مهم‌تر فقدان نام محلات رشت در نقشه، پاسخ داد. نگاهی می‌اندازیم به مطلبی که در صفحه 4 شماره 2 روزنامه «گیلان‌ما» سال اول به تاریخ جمعه 4 آذرماه 1328 درج شده است:

انتخابات انجمن شهر چگونه انجام میشود

طبق بخشنامه تلگرافی وزارت کشور در شهرهایی که از سی هزار نفر بیشتر جمعیت دارد انتخابات فردی است. طبق این دستور چون برای شهرستان رشت 16 نفر نماینده تعیین شده، شهر رشت به 16 محله تقسیم و در هر محله شعبه انجمن تشکیل میشود و هر محله حق انتخاب یک نماینده دارد. تعیین اعضاء شعبات فرعی به عهده انجمن مرکزی است و تعداد آن پنج نفر میباشد. انجمن مرکزی متصدی یکی از شعبات خواهد بود.

بنابراین پیرو بخشنامه تلگرافی کذا….. قرار بوده است شهر رشت به 16 محلّه تقسیم شود و هر محله حق انتخاب یک نماینده را داشته باشد. جالب این‌که یکی از کاندیداهای آن دوره انجمن شهر رشت دکتر کاشانی نامی بوده است که به نحوه سهمیه‌بندی تعداد کاندیداها و نحوه تقسیم شهر به محلات 16 گانه، اعتراض داشته است و فرماندار وقت رشت در پاسخ رسمی به شکوائیه ایشان، پرده از کم و کیف مسائل پشت پرده تهیه نقشه سال 1327 رشت برداشته و ما را در این که چرا در نقشه سال 1327 رشت نامی از محلات شهری برده نشده در جریان وقایع قرار داده است. به قسمت‌هایی از نامه‌ای که در روزنامه «بازار» چاپ رشت، سال اول، شماره 10 دوشنبه 10/11/1328 چاپ شده است توجه فرمایید:

آقای مدیر محترم روزنامه بازار

آقای دکتر کاشانی یکی از داوطلبان انتخابات انجمن شهر، شرحی راجع باعتراض باقدامات فرمانداری در مورد انتخابات انجمن شهر نوشته است که رونوشت جواب آن بضمیمه ایفاد میگردد. چون انتشار مندرجات نامه برای روشن شدن اذهان عمومی ضرورت دارد خواهشمندم عین آنرا در اولین شماره [روزنامه] امر بدرج فرمائید، موجب امتنان است.

فرماندار میهن

آقای دکتر کاشانی12

در جواب نامه مورخه 29/10/1328 شما راجع باعتراض بعمل فرمانداری در مورد تهیه نقشه شهر و تقسیم آن به محلّات و همچنین آگهی شرط سکونت نماینده هر محل در همان محله، تذکر میدهد که هیچیک از ایرادات بی‌مطالعه و غیرموجه شما وارد نیست چه اولاً تقسیم‌بندی شهر به محلات 16 گانه روی نقشه[ای] شده است که تیپ مختلط مستقل گیلان در چندین ماه زحمت با دقت کافی وسیله چند نفر از افسران مطلع و مهندس خود تهیه و برای استفاده در دسترس عامه گذارده است و تقسیم‌بندی محلات هم طبق دستور صریح وزارت کشور با نظر اداره آمار و چند تن از مطلعین و معتمدین محلّی از جمله آقای معتمد همایون دایی شما صورت گرفته…. الخ

نامه جوابیه فرماندار وقت به یکی از کاندیداهای معترض به نحوه برگزاری انتخابات انجمن شهر بسیار طولانی است13 و چون در همان ابتدای نامه فرماندار به جریانات پشت پرده تهیه نقشه شهر و مشخص کردن محلات شهری، پرداخته شده است. نگارنده به درج همین مقدار از نامه جوابیه فرماندار اکتفا می‌کند.

با توجه به نامه فوق نقشه سال 1327 رشت، به سفارش فرماندار وقت رشت، شاهپور میهن، توسط افسران مطلع و مهندسین تهیه و تقسیم‌بندی شهر به محلات نیز مدت‌ها پس از چاپ و انتشار نقشه شهر، توسط مطلعین و معتمدین محلّی، از جمله آقای معتمد همایون [مژدهی]، دایی کاندیدای معترض، انجام شده است. این است که نقشه سال 1327، فاقد نام محلات شهر است.

لازم است نگارنده یادآوری نماید، اسامی محلات 16 گانه‌ای که پس از تهیه نقشه‌ای کامل از سطح شهر رشت منتشر گردیده صرفاً جنبه قراردادی داشته و بدون شک با نام و تعداد محلات شهر تفاوت‌هایی دارد. بدین ترتیب موضوع کاندیداتوری مناقشه برانگیز آقای دکتر کاشانی، در انتخابات اسفندماه 1328 انجمن شهر رشت، باعث گردید علت نبود اسامی محلات شهری در نقشه سال 1327 رشت آشکار شود و مشکل نگارنده در استخراج اسامی محلات شهر از نقشه سال 1327 رشت، برطرف گردد.

شماره فوق‌العاده روزنامه «گیلان ما» مورخ دوشنبه 22/12/1328، اسامی منتخبین حوزه‌های شانزده‌گانه را به شرح زیر منتشر کرده است:

«منتخبین انجمن شهرداری رشت از حوزه‌های شانزده‌گانه»14

سبزه‌میدان       آقای دکتر شبان                   782   رأی

چله‌خانه           آقای میرعلی‌اکبر سیف          378   رأی

چهل‌تن           آقای محمدعلی دادور                          1258 رأی

چمارسرا          آقای سالار مشکوتی                             578   رأی

صالح‌آباد          آقای محمدعلی تقی‌زاده میلانی             98     رأی

بیجارکن          آقای اسفندیار سرتیپ‌پور        535   رأی

حاج‌آباد           آقای زین‌العابدین داداش‌زاده  242   رأی

ساغریسازان      آقای عبدالحسین رحمت سمیعی            78    رأی

صیقلان           آقای عبدالله آستانه                              616   رأی

مسجد صفی     آقای هادی پیشوا                 359   رأی

خمیران زاهدان آقای فتح‌الله نجدی سمیعی     273   رأی

سرخبنده         آقای کاظم مژدهی                418   رأی

زیرکوچه          آقای فضل‌الله صادق سمیعی   358   رأی

امین الضربی     آقای احمد ابریشمی                            308   رأی

سرچشمه        آقای عبدالحسین ملک آزرمند  368   رأی

با خاتمه دادن به بحث محلات شهری، بقیه محتویات نقشه سال 1327 رشت، به خاطر سهولت مطالعه، به تفکیک عناصر مختلف جغرافیایی و ساختار شهری، در 28 عنوان در جدول‌های جداگانه به شرح زیر درج گردیده است.

جدول شماره یک: نام اماکن مذهبی و زیارتی

جدول شماره 2 : نام بازارها

جدول شماره 3 : نام راسته‌ها

جدول شماره 4 : نام میدان‌ها

جدول شماره 5 : نام گذرها

جدول شماره 6 : نام محورهای ورود به شهر

جدول شماره 7 : نام خیابان‌ها

جدول شماره 8 : نام چهارراه‌ها

جدول شماره 9 : نام کوچه‌ها

جدول شماره 10 : ادارات

جدول شماره 11 : نام مؤسسات آموزشی

جدول شماره 12 : نام مؤسسات مالی

جدول شماره 13 : قرارگاه‌های نیروی انتظامی

جدول شماره 14 : مؤسسات و تأسیسات نظامی

جدول شماره 15 : نام مؤسسات بهداشتی درمانی

جدول شماره 16 : پایانه‌های هوایی و زمینی

جدول شماره 17 : تأسیسات ورزشی

جدول شماره 18 : نام مؤسسات خیریّه

جدول شماره 19 : نمایندگی‌های خارجه

جدول شماره 20 : کارگاه‌ها

جدول شماره 21 : کارخانه‌ها

جدول شماره 22 : انبارها

جدول شماره 23 : گورستان‌ها

جدول شماره 24 : قرق‌ها

جدول شماره 25 : باغ‌ها

جدول شماره 26 : منابع آب طبیعی و رودخانه‌ها

جدول شماره 27 : تأسیسات آب شهری

جدول شماره 28 : پل‌ها

همه اسامی در جداول بیست و هشت‌گانه، به خاطر سهولت دسترسی، به ترتیب حروف الفبا ثبت شده‌اند که شیوه‌ای متداول در ثبت اطلاعات جغرافیایی است.

ضمن قبول بعضی نقطه ضعف‌های نقشه سال 1327 رشت، به ویژه از نقطه‌نظر فن کارتوگرافی، این واقعیت را نیز نباید از نظر دور داشت که نقشه سال 1327 رشت اولین نقشه از رشت است که حاوی اسامی کوچه‌ها و خیابان‌های شهری است. این امر یکی از مزیّت‌های نسبی نقشه‌های شهری است. علیرغم این واقعیت ‌که تعداد واقعی کوچه‌های رشت در سال 1327 بیش از 266 کوچه‌ای بوده که در جدول شماره 9 اشاره گردیده، ولی همین تعداد اسامی نیز سندی با ارزش برای پژوهش‌های جغرافیای شهری می‌باشد. وجه تسمیه کوچه‌ها و شبکه معابر شهری و چند مطلب دیگر از جمله مواردی هستند که لازم است به آن‌ها اشاره گردد. به عنوان مثال: نام بیشتر کوچه‌ها و معابر شهر برگرفته از نام یا شهرت خانوادگی قدیمی‌ترین و یا نامدارترین خانواده ساکن در آن کوچه است، مانند: کوچه بیگلربیگی، حاج صمدخان، حاج آقا کوچصفهانی، شریعت‌زاده، خمامی، نوزاد و غیره…

در چند مورد نام کوچه برگرفته از کاربری مهمّی است که در آن مکان قرار داشته است، از قبیل؛ کوچه بانک، کوچه چراغ برق، کوچه زایشگاه، کوچه کلانتری و غیره…

کوچه‌های موسوم به ارژنگ، اعتماد، البرز، فیروزی، قلمستان، کیوان و واحدی، در سال 1327، کوچه‌هایی دوقلو و کوچه‌های موسوم به سزاوار سه قلو بوده‌اند، یعنی کوچه‌هایی همنام واقع در سه محلّه مختلف شهر رشت.

بعضی از شهرهای ایران، از جمله رشت، علاوه بر ساکنان محلّی، ساکنان غیربومی و بعضاً متعلق به اقلیت‌های قومی هم داشتند که عرفاً در مکان‌های حاشیه‌ای شهر ساکن بودند، به عنوان مثال ارامنه، که نام بعضی از کوچه‌های رشت برگرفته از نام بزرگان آن‌ها است، از قبیل؛ کوچه آوادیس یا چهارراه میکائیل و غیره…

در جدول شماره هفت، که نام خیابان‌های هجده‌گانه شهر، به ترتیب حروف الفبا، ثبت شده است، نام چند خیابان برگرفته از نام بزرگان علمی فرهنگی کشورمان مانند؛ خیابان خیام، خیابان سعدی، نام چند خیابان منسوب به خاندان رژیم سابق و بقیه نام‌ها برگرفته از نام مناطق جغرافیایی محلّی است، از قبیل؛ خیابان لاهیجان یا خیابان بوسار.

وجه تسمیه خیابان شیک، علیرغم مراجعه به منابع متعدد شهری، برای نگارنده هم‌چنان در پرده ابهام باقی مانده و نیازمند بررسی‌های بیشتر است و بالاخره خیابان نوبل که برگرفته از نام شرکت نفت آلفرد نوبل و برادران است که محلّ سابق انبار و دفتر شرکت در رشت، در تقاطع بلوار شهید چمران و خیابان رسالت قرار داشته است که ابتدا موسوم به خیابان پورداوود و بعد از انقلاب اسلامی به بلوار رسالت تغییر نام داده است15. از معدود موارد تغییر نام خیابان در رشت، که زمان رژیم سابق، در فاصله سال‌های 1327 تا 1332، به وقوع پیوسته است، تغییر نام خیابان شاهپور رشت است. گفتنی است، نام این خیابان روز شنبه 16 اردیبهشت‌ماه 1329 طی مراسمی رسمی از خیابان شاهپور به خیابان رضاشاه کبیر تغییر نام یافت16. ارزش نسبی دیگری که به نقشه سال 1327 رشت مترتّب است این است که این نقشه اولین نقشه رشت است که به همت مسئولین وقت در دایره چاپخانه ستاد ارتش، در تیراژی بالا چاپ و در اختیار همگان قرار گرفته است. به عبارت ساده‌تر شهروندان رشتی تا سال 1327 شمسی به نقشه کامل شهر خود دسترسی نداشته‌اند و این امر به یمن چاپ و نشر نقشه سال 1327 رشت امکان‌پذیر شده است.17

یکی دیگر از مزایای کمتر معرفی شده نقشه‌های تاریخی شهرها این است که می‌توان میزان توسعه‌یافتگی شهر را از روی کم و کیف محتویات موجود در نقشه به صورت تقریبی تخمین زد. تأکید نگارنده روی واژه تقریبی به این دلیل است که شهر رشت در سال 1327 دارای تأسیسات و مؤسسات عمومی و خصوصی متعدّد و متنوعی بوده است که جای آن‌ها در نقشه سال 1327 خالی است. به عنوان مثال رشت در آن سال‌ها و حتی خیلی پیش از سال 1327 دارای حمام‌های عمومی و نمره فراوانی بوده است که در نقشه مورد بحث ذکری از آن‌ها نیست هم‌چنین اثری از گاراژهای متعدد باربری و مسافربری و هتل‌ها و مسافرخانه‌ها و سینماها و نظایر به چشم نمی‌خورد و یا از یخچال‌های متعدّد شهری که برای ذخیره سازی برف و یخ در آن‌ها برای استفاده در فصل تابستان احداث شده بودند، تنها به نمایش موقعیت جغرافیایی بعضی از آن‌ها، آن هم با علامت اختصاری دایره اکتفا شده است. با علم به این‌که نقشه سال 1327 رشت صرفاً جهت منطقه‌بندی شهر به محلات شانزده‌گانه و برگزاری قانونمند انتخابات انجمن شهر، تهیه شده است و نه بیشتر، لذا به نظر نگارنده می‌توان از کمبودهای فراوان نقشه چشم‌پوشی کرد.

در بحث ارزش استنادی نقشه‌های تاریخی شهرها لازم است به نظریّه مهمی در شهرشناسی تاریخی اشاره کرد و آن این‌که، شکل شبکه‌بندی‌های معابر شهری بیانگر سیر تحولات تاریخی مناطق مختلف شهری در طول زمان است. به عبارتی با شناخت دقیق از ویژگی‌های کالبدی بافت‌ها و فضاهای شهر، در دوره‌های مختلف تاریخی، می‌توان به طور نسبتاً دقیق سمت و سوی گسترش کالبدی شهر در ادوار گوناگون تاریخی را تعیین کرد.

به عنوان مثال در نقشه سال 1327 رشت، ساختار شهری ارگانیک رشت که از زمان‌های قدیم به صورت شرقی غربی، از بلندی‌های محله ساغریسازان در مشرق شهر، تا پل چمارسرا در غربی‌ترین قسمت شهر، امتداد داشته، همان است که در نقشه سال 1249 رشت می‌بینیم، با این تفاوت که چند خیابان جدید، درون بافت ارگانیک شهر، احداث شده و دو یا سه خیابان هم، به صورت محورهای جدید دسترسی رشت به شهرهای دیگر، به محورهای دسترسی سابق اضافه شده است. خیابان‌های داخل بافت ارگانیک عبارتند از:

خیابان پهلوی سابق، (خیابان امام خمینی)

خیابان شهناز سابق، (خیابان بحرالعلوم)

خیابان شاه سابق، (خیابان علم‌الهدی)

خیابان شاهپور، (خیابان دکتر شریعتی)

و خیابان‌های خارج از بافت ارگانیک عبارتند از:

خیابان نوبل سابق، (بلوار رسالت)

خیابان پیشداد سابق، (خیابان نامجو)

و بالاخره خیابان سعدی که تا به امروز بدون تغییر نام باقی مانده است.

گفتنی است، خیابان‌های سه‌گانه موسوم به شاه و پهلوی و شاهپور رشت، اولین خیابان‌هایی هستند که، قبل از شهریور 1320 توسط شهرداران وقت، بدون مطالعات اولیه و آینده‌نگری و نیازسنجی لازم، به ساختار شرقی غربی رشت تحمیل و از آن زمان به بعد شبکه‌بندی شعاعی، به مرکزیت میدان شهرداری رشت، عملاً جایگزین ساختار شرقی غربی اولیه شهر گردیده است.

آخرین مطلبی که با استناد به نقشه سال 1327 رشت باید گفته شود این است که، رشت قبل از دهه 1320، به تدریج به سمت جنوب‌شرقی شهر گسترش یافته و طبیعت بکری که سابقاً ناصریه و باغ حاتم و اراضی وسیع متعلق به تجارتخانه برادران تومانیانس در آن واقع بود، با تغییر کاربری به مصرف ساخت و ساز تأسیسات و مؤسسات گوناگون دولتی درآمده است.

در نقشه سال 1327 رشت، خوشبختانه، آثاری از شبکه‌بندی‌های شطرنجی معابر شهری، نشان‌دهنده رواج پدیده زمین‌خواری و آغاز دوران سوداگری بر روی زمین‌های شهری، موجود نیست، پدیده مخرّبی که از اواسط دهه سی به بعد ساختار تاریخی اغلب شهرهای کشورمان را شدیداً تحت‌تأثیر قرار داد، به طوری که عوارض منفی آن، پس از گذشت قریب به نیم قرن هم‌چنان سدّ راه تحقق طرح‌های توسعه و عمران شهری کشورمان است.

در خاتمه لازم است به کم‌کاری که این روزها اغلب دانشجویان و دانش‌پژوهان عرصه جغرافیای شهری رشت، در بحث ارزیابی‌ها و تجزیه تحلیل‌های مسایل شهری، در آن سهیم‌اند اشاره کرد. رشت، هم‌چنان‌که در صفحات پیشین اشاره شد، از معدود شهرهای کشورمان است که اینک حدّاقل چهار نقشه علمی- تاریخی، معرفی شده قابل دسترسی، دارد. این تعداد نقشه از رشت قدیم، به ما امکان می‌دهد، رشت‌پژوهی را با بهره جستن از این‌گونه اسناد جغرافیایی، مستندتر از پیش انجام دهیم و صرفاً به روایات اکتفا نکنیم، زیرا چه بسا روایات با مستندات موجود هم‌خوانی نداشته باشند.

پی‌نوشت

1. برای آشنایی با مراسم تخلیه سربازخانه رشت از نیروهای شوروی و تحویل آن به نمایندگان قوای ژاندارمری ایران نگاه کنید به: روزنامه «فکر جوان» چاپ رشت، شماره‌ی 387، چهارشنبه 4/02/1325.

2. نیروهای مسلح شوروی روز ششم شهریور 1320 از راه دریا به انزلی وارد و پس از بازداشت کلیه‌ی افراد پادگان بندرانزلی روز هفتم شهریور در معیت سرتیپ قدر فرمانده لشکر 11 گیلان وارد رشت شدند و سربازخانه رشت را به اشغال خود درآوردند. نگاه کنید به: «حقایق شهریور» محمدرضا خلیلی عراقی، از انتشارات بنگاه مطبوعاتی افشاری، شرکت چاپخانه تابان، 1324.

3. برای آشنایی بهتر با یوسف سیمرغ نگاه کنید به: «شهر باران» خبرنامه‌ی شورای اسلامی و شهرداری رشت، شماره‌ی 5 دی‌ماه 1389.

4. همسر مهندس یوسف سیمرغ از خاندان سرشناس اکبر و فرنگیس خانم جنگلی، دخت اسماعیل جنگلی، خواهرزاده‌ی میرزا کوچک‌خان، همسر شاهپور میهن هستند. ضمناً شاهپور میهن فرماندار سابق بندرانزلی از روز شنبه 10 فروردین 1325 به سمت فرمانداری رشت و معاونت استانداری گیلان تعیین و مشغول به کار شده بودند. نگاه کنید به: روزنامه «گیلانشهر»، چاپ رشت، شماره‌ی 3، پنجشنبه 15/01/1325.

5. فرودگاه سلیمانداراب رشت روز دوشنبه 18 خرداد 1326 طی مراسمی رسمی افتتاح شد. عملیات احداث این فرودگاه، به همت و تلاش شبانه‌روزی شادروان محمود ضرابی، نماینده‌ی وقت اداره‌ی هواپیمایی کشوری (وزارت راه) در گیلان میسر شد. نگاه کنید به: روزنامه «فکر جوان» چاپ رشت، شماره‌های 423 و 432 سال 1326.

6. به اسناد چاپ شده در انتهای مقاله مراجعه کنید.

7. در 16 آذر 1314 به موجب حکم عمومی ارتش شعبه‌ی نقشه‌برداری از رکن دوّم منتزع گردید و همراه با مطبعه‌ی ارتش دایره‌ای به نام دایره جغرافیایی ستاد ارتش، به کفالت سرهنگ حاج علی رزم‌ آرا، به وجود آمد. نگاه کنید به: «جغرافیا در ایران» محمد حسن گنجی، از انتشارات آستان قدس رضوی، صفحه 445.

8 . برای آشنایی با نقشه ذوالفقارخان مهندس نگاه کنید به: مجله «گیلـه‌وا» چاپ رشت، شماره‌های 38 و 54. هم‌چنین مجلـه

«اثر» شماره 33 و 34 از انتشارات سازمان میراث فرهنگی کشور.

9. نگاه کنید به: «اسناد میرزا عبدالوهاب خان آصف‌الدوله»، به کوشش عبدالحسین نوایی- نیلوفر کسری، از انتشارات مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران، چاپ اول، تهران، تابستان 1377.

10. محمد حسن گنجی در «جغرافیا در ایران» هیچ اشاره‌ای به سروان توپخانه نصرالله وزیری، نکرده است.

11. به عنوان مثال، نام کوچه میرزا مهتاب، از کوچه‌های قدیمی و معروف رشت، در نقشه سال 1332 رشت، میرزا قصّاب ثبت شده است که خطابی فاحش است.

12. برای آشنایی با دکتر محمد مهدی کاشانی نگاه کنید به: «بیمارستانهای رشت»، دکتر حسن تائب، نشر فرهنگ ایلیا، چاپ رشت، 1384، ص 130.

13. برای مشروح نامه نگاه کنید به: «روزنامه بازار» چاپ رشت، سال اول، شماره 10، دوشنبه 10/11/1328.

14. جالب این که در متن آگهی اسامی منتخبین انجمن شهرداری رشت صرفاً از 15 محله شهری نام برده شده است.

15. برای وجه تسمیه خیابان نوبل در رشت نگاه کنید به: مجله‌‌ی «گیله‌وا» چاپ رشت، شماره 40 و 41.

16. برای جزئیات بیشتر نگاه کنید به: روزنامه «گیلان ما»، چاپ رشت، شماره 22، پنجشنبه 22/02/1329.

17. در آن روزها هیچ یک از مقامات علمی و کشوری، از وجود نقشه‌ی سال 1249 رشت، اطلاعی نداشته‌اند. خبر کشف قدیمی‌ترین نقشه شهر رشت، برای اولین بار توسط نگارنده، در مقاله‌ای در سی و هشتمین شماره مجله «گیله‌وا»، سال 1375 به اطلاع همگان رسید. برای جزئیات بیشتر نگاه کنید به: شماره‌های 38 و 54 مجله «گیله‌وا» چاپ رشت.



یک

نام اماکن مذهبی و زیارتی

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال1332

1

بقعه آقاسید ابراهیم

بقعه آقا سید ابراهیم

2

بقعه خواهر امام

بقعه خواهر امام

3

بقعه دانای علی

(بدون ذکر نام و نشان)

4

مسجد آفخرا

مسجد آفخرا

5

مسجد آقا سید عباس و [آقا سید اسماعیل]

(بدون ذکر نام و نشان)

6

مسجد اردبیلی

مسجد اردبیلی

7

مسجد باقرآباد

(بدون ذکر نام و نشان)

8

مسجد پیرسرا

مسجد پیرسرا

9

[مسجد] تازه‌مسجد

مسجد

10

مسجد [تکیه آقا کوچک و پهلوان حسن کدخدا]

تکیه سرخبندان

11

مسجد [چمارسرا]

مسجد چمارسرا

12

[مسجد] چله‌خانه

مسجد چله‌خانه

13

[مسجد] چهل‌تن

مسجد چهل‌ تن

14

مسجد [حاج سمیع]

(بدون ذکر نام و نشان)

15

مسجد [حاج‌صمدخان]

مسجد حاج صمدخان

16

[مسجد] درویش مخلص

مسجد درویش مخلص

17

مسجد [ساغریسازان]

مسجد ساغریسازان

18

مسجد [سمیع بزاز]

(بدون ذکر نام و نشان)

19

مسجد [سرخبنده]

مسجد سرخبندان

20

مسجد سوخته‌تکیه

مسجد سوخته‌تکیه

21

[مسجد] سیدابوالقاسم

مسجد سیدابوالقاسم

22

مسجد شیخ زاهد

مسجد خمیران زاهدان

23

مسجد صالح‌آباد

(بدون ذکر نام)

24

مسجد صفی

مسجد صفی

25

مسجد [صیقلان]

مسجد صیقلان

26

مسجد طالقانی

مسجد طالقانی‌ها

27

مسجد کاسه‌فروشان

مسجد کاسه‌فروشان

28

مسجد [کردمحله]

(بدون ذکر نام و نشان)

29

مسجد [کرف‌آباد]

مسجد کرف‌آباد

30

مسجد گلشن

(بدون ذکر نام و نشان)

31

مسجد [لاکانی]

مسجد لاکانی

32

مسجد [محمدآباد]

(بدون ذکر نام و نشان)

33

مسجد مستوفی

مسجد مستوفی

34

[مسجد] ملاعلی‌محمّد

مسجد ملاعلی‌محمّد

35

مسجد [میان‌تکیه]

مسجد میان‌تکیه

دو

نام بازارها

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

بازار کتابفروشها

راسته کتابفروشها

2

بازار زرگرها

راسته زرگرها

سه

نام راسته‌ها

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

راسته ارسی‌دوزها

(بدون ذکر نام)

2

راسته حلبی‌سازان

(بدون ذکر نام)

3

راسته خواهر امام

گذر خواهر امام

4

راسته میخ‌فروشان

(بدون ذکر نام)

چهار

نام میدان‌ها

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

میدان [بزرگ]

میدان بزرگ

2

میدان شاپور

(بدون ذکر نام)

3

میدان شاه

(بدون ذکر نام)

4

میدان کوچک

میدان کوچک

 

پنج

نام گذرها

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

گذر فرّخ

گذر فرّخ

 

شش

نام محورهای ورود به شهر

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

جاده پهلوی

جاده بندر پهلوی

2

جاده قدیم لاهیجان

کوچه کردمحله

هفت

نام خیابان‌ها

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

اردیبهشت

اردیبهشت

2

بوسار

خیابان پیربازار

3

پل بوسار

کوی باقرآباد

4

پهلوی

پهلوی

5

پیشداد

پیشداد

6

چراغ برق

کوچه چراغ برق

7

خیام

خیام

8

سعدی

سعدی

9

شاه

شاه

10

شاهپور

رضاشاه کبیر

11

شهناز

شهناز

12

شیک

شیک

13

فرهنگ

فرهنگ

14

گنجه‌ای

(بدون ذکر نام)

15

لاهیجان

لاهیجان

16

نادری

(بدون ذکر نام)

17

نوبل

نوبل

18

ویشکائی

(بدون ذکر نام)

 

هشت

نام چهارراه‌ها

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال1332

1

چهارراه میکائیل

بدون ذکر نام

 

 

نه

نام کوچه‌ها

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

آبتین

(بدون ذکر نام)

2

آبیار

کوچه آبیاری

3

آذر

آذر

4

آذرشاهی

آذرشاهی

5

آذر گشسب

(بدون ذکر نام)

6

آذرلو

(بدون ذکر نام)

7

آذرمهر

آذرمهر

8

آذریان

کوچه آقا شیخ ‌یوسف [جیلانی]

9

آزادگان

آزادگان

10

آشفته

آشفته

11

آصفی

آصفی

12

آوادیس

آوادیس

13

ابتهاج

ابتهاج

14

ابومسلم

کوچه مسلم

15

احتشام

(بدون ذکر نام)

16

اخوان

اخوان

17

اداره‌چی

(بدون ذکر نام)

18

اردبیلی

کوچه حمام اردبیلی

19

ارژنگ

کوچه ادنگ

20

ارژنگ

کوچه آقا رحیم ارژنگ

21

استادسرا

کوچه هفت باغ

22

استاد غلام

(بدون ذکر نام)

23

استقامت

کوچه سید رضا

24

اسکندانی

اسکندانی

25

اسفندیار

کوچه تاجرباشی

26

اسلامی

گذر خواهر امام

27

اشرف

اشرف

28

اعتماد

(بدون ذکر نام)

29

اعتماد

(بدون ذکر نام)

30

افتخار

افتخار تجار

31

افتخاری

افتخاری

32

افراشته

افراشته

33

اقتصاد

(بدون ذکر نام)

34

اکبریه

اکبریه

35

البرز

کوچه امین تذکره

36

البرز

البرز

37

امجدی

امجدی

38

امین

امین

39

امین‌الضربی

(بدون ذکر نام)

40

امینی

امینی

41

انجم

انجم

42

انوشیروان

انوشیروان

43

بابکان

(بدون ذکر نام)

44

باربُد

باربُد

45

باستان

کوچه خرّم

46

باغشاه

کوچه جیرباغ

47

بافنده

بافنده

48

باقری

باقری

49

بانک

بانک

50

برزویه

برزویه

51

برنجی

(بدون ذکر نام)

52

بقراط

بقراط

53

بلورچیان

بلورچیان

54

بهار

(بدون ذکر نام)

55

بهرام

بهرام

56

بهاریّه

کوچه بهاری

57

بهشتی

بهشتی

58

بهمن

(بدون ذکر نام)

59

بیستون

کوچه احساندوست

60

بیگلربیگی

بیگلربیگی

61

پروین

پروین

62

پیرسرا

جلایی

63

پیشنماززاده

پیشنمازی

64

تابان

(بدون ذکر نام)

65

تحویلداری

تحویلداری

66

تحویلی

تحویلی

67

تقوایی

تقوایی

68

توتونچی

توتونچی

69

جاوید

جاوید

70

جعفری

جعفری

71

جلیل مژدهی

جلیل مژدهی

72

جورابچی

جورابچی

73

چراغ برق

(بدون ذکر نام)

74

چراغعلی

چراغعلی

75

چکش لر

کوچه حمام چکش‌لر

76

چهرزاد

چهرزاد

77

چهلتن

(بدون ذکر نام)

78

حاج آقا کوچصفهانی

کوچه کوچصفهانی

79

حاتم

حاتم

80

حاتم زاده

کوچه حاتم

81

حاج داود

حاج داود

82

حاج عباسعلی

بدون ذکر نام

83

حاج علیشاه

حاج علیشاه

84

حاج صمدخان

(بدون ذکر نام)

85

حاج محمّد ابراهیم

(بدون ذکر نام)

86

حاج محمّد کریم

حاج محمد کریم

87

حاج میرزا محمّدرضا

کوچه حاج‌آقا فخری

88

حاج میرزا یوسفخان

(بدون ذکر نام)

89

حاجیان

(بدون ذکر نام)

90

حاجی باقرخان

حاجی باقرخان

91

حاجی پاشا

کوچه پشت انبار نفت

92

حاجی غلامحسین

کوچه حاجی غلامحسین‌نیا

93

حاجی ملک

حاجی ملک

94

حاجی یعقوب

کوچه یعقوب

95

حریری

حریری

96

حسین خان

حسین خان

97

حسین سمیعی

کوچه سمیعی

98

حمام کیاب

حمام کیاب

99

خادم

خادم

100

خازن

کوچه حاجی خازن

101

خباز

کوچه خباز

102

خمامی

(بدون ذکر نام)

103

داباشی ظهراب

دهباشی سهراب

104

دادگر

کوچه امام‌جمعه

105

دارایی

کوچه دارابی

106

دانش دوست

کوچه شیخ باقر معین

107

دانشور

دانشور

108

دربند

(بدون ذکر نام)

109

دهقان

کوچه پاکخانه

110

دی

دی

111

دیلمی

(بدون ذکر نام)

112

رجب‌زاده

رجب‌زاده

113

رحمت آبادی

رحمت آبادی

114

رحمت سمیعی

(بدون ذکر نام)

115

رزاق

رزاق

116

رزاقی

(بدون ذکر نام)

117

رستگار

رستگار

118

رسولی

رسولی

119

رضوی

رضوی

120

رفعت

کوچه نایب صدر

121

رفیع

کوچه محمدرضا رفیع

122

رودکی

(بدون ذکر نام)

123

روستا

(بدون ذکر نام)

124

ریحانی

(بدون ذکر نام)

125

رئوف

کوچه اعتصاب (رئوف)

126

زایشگاه

زایشگاه

127

زرگر

کوچه زرگر معروف به نوزاد

128

زیر کوچه

(بدون ذکر نام)

129

ساسان

ساسان

130

سام

(بدون ذکر نام)

131

سزاوار

(بدون ذکر نام)

132

سزاوار

سزاوار

133

سزاوار

صفاری

134

سقطچی

سقطچیان

135

سعیدپور

کوچه پوراسد

136

سعیدی

کوچه باقر زاده

137

سه دهی

سه دهی

138

سیامک

(بدون ذکر نام)

139

سیاه سل

(بدون ذکر نام)

140

سید علی کیا

کوچه کیا

141

شاد

کوچه باغشاه

142

شاد روح

شاد روح

143

شالکو

(بدون ذکر نام)

144

شاهرخ

(بدون ذکر نام)

145

شاه عمو

کوچه باختر

146

شریعت زاده

کوچه شریعت‌زاده رفیع

147

شعاع نظام

کوچه نوشی

148

شفا

شفا

149

شقایق

(بدون ذکر نام)

150

شکری زاده

شکری زاده

151

شکوری

کوچه شکور

152

شمس

(بدون ذکر نام)

153

شیبانی

کوچه نایب شعبان

154

شیخ

(بدون ذکر نام)

155

شیخ کریم

شیخ کریم

156

شهاب

شهاب

157

شهاب

کوچه محسن ارباب

158

شیروانی

شیروانی

159

صالحی

صالحی

160

صدرالعلما

صدرالعلما

161

صفاری

صفاری

162

ضرابی

(بدون ذکر نام)

163

ضیاءالعلما

ضیاءالعلما

164

طلوعی

طلوعی

165

طوافچیان

طوافچیان

166

طهمورث

طهمورث

167

طیوری

طیوری

168

ظروفچیان

ظروفچیان

169

عابدینی

کوچه رجب‌زاده

170

عاقل

کوچه عاقلی

171

عطار

عطار

172

عنصری

عنصری

173

غزنوی

(بدون ذکر نام)

174

غفاری

غفاری

175

فاضل

فاضل

176

فاطمی

فاطمی

177

فرامرزی

(بدون ذکر نام)

178

فرح‌پور

فرّخ‌پور

179

فرّخی

(بدون ذکر نام)

180

فرزان‌پور

(بدون ذکر نام)

181

فرزانه

فرزانه

182

فروغ‌زاده

فروغ‌زاده

183

فنایی

فنایی

184

فرهمند

فرهمند

185

فرهودی

(بدون ذکر نام)

186

فیروزی

کوچه فیروزیان

187

فیروزی

کوچه اجاقی

188

قاآنی

قاآنی

189

قباد

قباد

190

قلمستان

کوچه گلستان

191

قلمستان

قلمستان

192

قلی‌زاده

کوچه کیهان

193

قهرمان

(بدون ذکر نام)

194

کار

کوچه کاوه

195

کاشی

کوچه شریعت‌زاده

196

کتابچی

(بدون ذکر نام)

197

کدخدا باشی

(بدون ذکر نام)

198

کرامت

(بدون ذکر نام)

199

کربلایی یوسف

کوچه بابا یوسف

200

کردمحله

(بدون ذکر نام)

201

کسری

کسری

202

کلانتر

کلانتر

203

کلانتری

(بدون ذکر نام)

204

کلدانی

(بدون ذکر نام)

205

کوچصفهانی

کوچصفهانی

206

کوزه‌گران

کوزه‌گران

207

کیانی

(بدون ذکر نام)

208

کیوان

(بدون ذکر نام)

209

کیوان

خیابان حاتم

210

گُشتاسب

کوچه بی‌بی زینب

211

گوهری

گوهری

212

لاکانی

لاکانی

213

لقمان

لقمان

214

لنکرانی

لنکرانی

215

لُهراسب

کوچه نهایی

216

لیث

لیث

217

ماری (احتمالاً یک حرف افتادگی دارد)

کوچه حاجی قاسم

218

مانی

مانی

219

مبرهن

کوچه صفری

220

متقالچی

(بدون ذکر نام)

221

محتشمی

محتشمی

222

محمد هاشم

کوچه محمدهاشم کوچصفهانی

223

محمّدی

محمدی

224

مرزوقی

مرزوقی

225

مستشاری

مستشاری

226

مستوفی

مستوفی

227

مستوفی سمیعی

مستوفی سمیعی

228

مشهدی مسیّب

(بدون ذکر نام)

229

مشیری

کوچه بیجارکند

230

مظفرزاده

مظفرزاده

231

معین‌السلطنه

معین‌السلطنه

232

معین‌العلما

معین‌العلما

233

ملا آقاجان

(بدون ذکر نام)

234

ملا اسمعیل

کوچه اسمعیل کوره‌پز

235

ملک‌زاده

(بدون ذکر نام)

236

منوچهری

منوچهری

237

مهاباد

(بدون ذکر نام)

238

مهدوی

مهدوی

239

مهر

(بدون ذکر نام)

240

مهنّا

مهنّا

241

میرزا مهتاب

میرزا قصاب

242

میر علی

کوچه آقا میر قوام

243

میلانی

(بدون ذکر نام)

244

میلانی‌زاده

میلانی‌زاده

245

نادری

نادری

246

ناصرالتجار

ناصرالتجار

247

ناصر خسرو

کوچه ناصر ملکی

248

ناظری

ناظری

249

نامیان

کوچه حمام نمره

250

ناهید

ناهید

251

نایب صدر

نایب صدر

252

نجارها

کوچه حاجی آقا نجار

253

نشاط

(بدون ذکر نام)

254

نقره دشت

(بدون ذکر نام)

255

نکیسا

کوچه بی‌بی زینب

256

نوری

نوری

257

نیارکی

(بدون ذکر نام)

258

نیکنام

کوچه اجاقی

259

واحدی

واحدی

260

واحدی

کوچه داودی

261

والی‌زاده

(بدون ذکر نام)

262

وکیل

(بدون ذکر نام)

263

هاتفی

(بدون ذکر نام)

264

هوشنگ

هوشنگ

265

هوشیار

هوشیار

266

همدانی

کوی یوسف‌آباد

ده

ادارات

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

اداره آمار

(بدون ذکر نام و نشان)

2

اداره پیله

باغ ابریشمی

3

اداره تلفون

اداره تلفن گیلان

4

اداره ثبت املاک

اداره آمار و ثبت احوال

5

اداره راه

(بدون ذکر نام)

6

اداره شیر و خورشید سرخ

(بدون ذکر نام و نشان)

7

اداره نظام وظیفه

(بدون ذکر نام)

8

اداره نوغان

اداره نوغان

9

[اداره] هنگ ژاندارمری

(بدون ذکر نام و نشان)

10

استانداری

استانداری

11

پست و تلگراف

اداره پست و تلگراف

12

دادگستری

دادگستری

13

دخانیات

دخانیات

14

دارایی

دارایی

15

شهرداری

شهرداری

 

یازده

مؤسسات آموزشی (ابتدایی، متوسطه و عالی)

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

دبستان امید

دبستان ملی امید

2

دبستان انوشیروان

(بدون ذکر نام و نشان)

3

دبستان ایران

(بدون ذکر نام و نشان)

4

دبستان دقیقی

دبستان دقیقی

5

دبستان دولتی بانوان

(بدون ذکر نام و نشان)

6

دبستان رشدیه

(بدون ذکر نام و نشان)

7

دبستان ژاله

(بدون ذکر نام و نشان)

8

دبستان سروش

(بدون ذکر نام و نشان)

9

دبستان سعادت نسوان

(بدون ذکر نام)

10

دبستان صدر

دبستان صدر

11

دبستان عنصری

دبستان عنصری

12

دبستان فاریابی

دبستان فاریابی

13

دبستان کشاورزی

(بدون ذکر نام)

14

دبستان کوروش

دبستان کوروش

15

دبستان مهر

دبستان مهر

16

دبستان نو اختران

دبستان نو اختران

17

دبستان 17 دی

(بدون ذکر نام و نشان)

18

[دبیرستان] اسلامی

دبیرستان اسلامی

19

دبیرستان تربیت

دانشسرای پسران

20

دبیرستان سعادت نسوان

(بدون ذکر نام)

21

دبیرستان شاهپور

دبیرستان شاهپور

22

دبیرستان فروغ

 دبیرستان فروغ

23

دبیرستان ناموس

(بدون ذکر نام و نشان)

24

دانشسرای پسران

دانشسرا

25

دانشسرای دختران

دبیرستان شاهدخت

دوازده

مؤسّسات مالی

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

بانک سپه

شرکت سهامی بیمه ایران

2

بانک کشاورزی

(بدون ذکر نام و نشان)

3

بانک ملی

بانک ملی

سیزده

قرارگاه‌های نیروی انتظامی

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

کلانتری یک

(بدون ذکر نام و نشان)

2

کلانتری دو

کلانتری دو

3

کلانتری سه

کلانتری سه

4

کلانتری پنج

کلانتری پنج

چهارده

مؤسسات و تأسیسات نظامی

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

تیپ مستقل رشت

سربازخانه تیپ مستقل رشت

2

ژاندارمری

گروهان ژاندارمری رشت

3

سربازخانه

سربازخانه

4

شهربانی

شهربانی

پانزده

مؤسسات بهداشتی درمانی

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

بیمارستان آمریکایی

بیمارستان آمریکایی

2

بیمارستان پورسینا

بیمارستان پورسینا

3

بیمارستان شوروی

(بدون ذکر نام و نشان)

 

شانزده

پایانه‌های هوایی و زمینی

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

ایستگاه پهلوی

میدان ایستگاه پهلوی

2

فرودگاه سلیمانداراب

فرودگاه سلیمانداراب

 

هفده

تأسیسات ورزشی

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

زمین فوتبال

میدان ورزش

 

هجده

مؤسسات خیریّه

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

پرورشگاه [شهرداری]

(بدون ذکر نام و نشان)

2

پرورشگاه [مژدهی]

(اشتباهاً) پرورشگاه شهرداری

 

نوزده

نمایندگی‌های خارجه

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

کنسولگری انگلیس

(بدون ذکر نام)

2

کنسولگری روس

قنسولگری سابق شوروی

 

 

بیست

کارگاه‌ها

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

بافندگی

باغ طهرانچی

2

دباغ خانه

(بدون ذکر نام و نشان)

3

دباغ خانه

(بدون ذکر نام)

4

دباغ خانه

(بدون ذکر نام و نشان)

5

کوره آجرپزی

(بدون ذکر نام)

21

کارخانه‌ها

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

کارخانه ابریشم‌کشی

شرکت ابریشم

2

کارخانه برق

کارخانه برق قدیم

3

کارخانه برنج

کارخانه برنجکوبی

4

کارخانه برنجکوبی نهاوندی

کارخانه برنجکوبی نهاوندی

5

کارخانه بلورسازی

(بدون ذکر نام و نشان)

6

[کارخانه] بلورچیان

(بدون ذکر نام و نشان)

7

کارخانه بند پوطین‌سازی

(بدون ذکر نام)

8

کارخانه حریربافی

کارخانه پیله خانچیان

9

کارخانه دباغی

(بدون ذکر نام و نشان)

10

کارخانه کبریت‌سازی [آل محمد]

کارخانه کبریت‌سازی

11

کارخانه کنف‌بافی

کارخانه برنجکوبی استقامت

12

کارخانه کیسه‌بافی

کارخانه کیسه‌بافی

13

کارخانه و باغ چای گوهری

باغ منصور گوهری

14

کارخانه میخچی

برنجکوبی میخچی

15

کارخانه یخسازی

(بدون ذکر نام)

16

محل حریربافی

(بدون ذکر نام)

22

انبارها

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

انبار پیله و نوغان آستان یکم

کارخانه ابریشم‌کشی

2

انبار دخانیات

انبار دخانیات

3

[انبار] شرکت شورین

(بدون ذکر نام و نشان)

4

انبار فیلاطوری

کارخانه ابریشم

5

تلمبار اداره پیله نوغان آستان یکم

کارخانه ابریشم‌کشی

6

تلمبار پیله

باغ غلامرضا شبان

23

گورستان‌ها

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

قبرستان ارامنه

قبرستان ارامنه

 

24

قرق‌ها

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

قرق بی‌بی زینب

قرق بی‌بی زینب

2

قرق شادپور

زمین بایر

3

قرق صومعه‌بیجار

(بدون ذکر نام و نشان)

4

قرق ضیاءالعلما

قرق ضیاءالعلما

5

قرق قلمستان

قرق قلمستان

6

قرق کارگذار

اداره ثبت و اسناد

7

قرق (بدون ذکر نام)

کردمحله

8

قرق (بدون ذکر نام)

اراضی بایر [در جبهه شرقی خیابان سعدی]

9

قرق (بدون ذکر نام)

//         //         //

10

قرق (بدون ذکر نام)

//         //         //

25

باغ‌ها

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

باغ ابتهاج

باغ ابتهاج

2

باغ بهاریه

(بدون ذکر نام)

3

باغ حاتم

باغ حاتم

4

باغ حاجی وکیل

(بدون ذکر نام)

5

باغ شهرداری

باغ مشیرالرعایا

6

باغ محتشم

باغ محتشم

 

26

منابع آب طبیعی و رودخانه‌ها

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

چشمه چمارسرا

(بدون ذکر نام و نشان)

2

رودخانه باغ محتشم

گوهر رود

3

[رودخانه] صیقلان‌رود

صیقلان‌رود

27

تأسیسات آب شهری

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

سدّ زرجوب

(بدون ذکر نام)

2

منبع آب

(بدون ذکر نام و نشان)

28

پل‌ها

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

پل بوسار

پل بوسار

2

پل خیام

پل کشتارگاه

3

پل زرجوب

(بدون ذکر نام)

4

پل عراق

پل عراق

5

مرغانه پل

پل مرغانه

نقشه سال 1327 رشت (1)

از نقشه تا مناقشه

 

 

 

 

 

روبرت واهانیان

 

نقشه سال 1327 شهر رشت در شرایطی تهیه و منتشر شد که از خروج نیروهای ارتش شوروی از گیلان و تحویل سربازخانه رشت به نمایندگان ژاندارمری ایران کمتر از دو سال می‌گذشت1. ناگفته پیدا است، تا 28 فروردین 1325 شمسی، تاریخ تخلیه گیلان و رشت از نیروهای اشغالگر خارجی، هیچ‌گونه اقدام عملی جهت نقشه‌برداری میدانی از سطح شهر رشت مقدور نبود و این فرصت پس از تخلیه کامل سربازخانه از نیروی شوروی و استقرار مجدد نیروی دولتی در سربازخانه رشت به دست آمده است. اصولاً در شرایط فوق‌العاده‌ی دوران حضور نیروهای بیگانه در خاک ایران، منجمله گیلان، نمایندگان و مقامات رسمی دولتی در سراسر کشور، از طرفی درگیر مسئله برآوردن احتیاجات معیشتی اولیه اهالی و از طرف دیگر مقابله با عوارض منفی ناشی از حضور سربازان روسی در شهر و پاسخگویی به فرمایشات فرماندهان این میهمانان ناخواسته در شهرهای گیلان بودند.2

خوشبختانه با وجود مشکلات عدیده‌ای که سر راه مسئولین اجرایی محلّی، چه شهری، چه استانی، قرار داشته، اسناد و مندرجات روزنامه‌های باقی مانده از آن دوران، حداقل در مورد رشت، حاکی از این است که، نوعی همبستگی و وفاق بین مسئولین رده بالای شهری و استانی گیلان، در نیمه نخست دهه بیست، (1320- 1325) وجود داشت. به عنوان مثال مهندس یوسف سیمرغ در3 شهرداری رشت و در نیمه دوم دهه بیست، شاهپور میهن، ابتدا کفیل استانداری و فرماندار رشت و بعدها استاندار گیلان و شادروان محمود ضرابی، نماینده وقت سازمان هواپیمایی کشوری در گیلان و دیگرانی که یا خود اصالتاً گیلانی و یا همسران گیلانی اختیار کرده بودند4. این افراد توانستند طرح‌های متعدد شهری و استانی را با موفقیت به اجرا درآورند و مطالعات و برنامه‌ریزی‌های اولیه بسیاری از طرح‌های توسعه و عمران شهری آتی را در جهت تسهیل کار مسئولین دهه سی، پی‌ریزی نمایند. ده‌ها طرح عمران شهری رشت، از جمله افتتاح و راه‌اندازی اولین فرودگاه رشت، موسوم به فرودگاه سلیمانداراب5 و یا تهیه طرح و آغاز عملیات اجرایی پل بتنی پسیخان و جمعه‌بازار و یا سدّ زرجوب رشت، که توسط بنگاه مستقل آبیاری به عمل آمده بود6، هم‌چنین نقشه‌برداری از محلّ احداث سدّ سفیدرود و یا اقدامات اولیه جهت راه‌اندازی تلفن خودکار رشت و نظایر، محتویات اسناد باقی مانده از آن سال‌ها و مطلب اصلی ستون‌های خبر اغلب روزنامه‌های یومیه چاپ رشت آن دوره را تشکیل می‌دهند.

بنابراین، این‌که گفته شد نقشه سال 1327 رشت، دو سال پس از استقرار نیروی دولتی ایران در سربازخانه رشت تهیه و چاپ و در دسترس عموم قرار داده شده است تأکیدی است بر این مدّعا که کار برنامه‌ریزی طرح‌های توسعه و عمران شهری و استانی گیلان، بلافاصله پس از خروج نیروهای شوروی از ایران، بالاخص از رشت، سریعاً پیگیری و حتی تعدادی از این طرح‌های عمرانی به مرحله اجرا و حتی بهره‌برداری درآمده‌اند. بعد از این مقدمه کوتاه، به اصل مطلب یعنی نقشه و ویژگی‌های آن بپردازیم.

به استناد شرح زیرنویس نقشه، عملیات نقشه‌برداری میدانی از رشت، توسط سروان توپخانه نصرالله وزیری، از مأمورین دایره جغرافیایی ستاد ارتش7، زمان فرماندهی تیمسار سرتیپ مقبلی، فرمانده وقت تیپ مستقل رشت، انجام شده است. سرگذشت این نقشه، که دومین نقشه تاریخی رشت است در دو مورد با سرگذشت اولین نقشه رشت، یعنی نقشه ذوالفقارخان مهندس، شباهت‌هایی دارد.8

مورد اوّل این‌که نقشه ذوالفقارخان مهندس، بنا به پیشنهاد و پیگیری نایب‌الحکومه وقت گیلان، میرزا عبدالوهاب‌خان آصف‌الدوله9، زمان سلطنت ناصرالدین شاه قاجار و نقشه سال 1327 رشت، بنا به درخواست فرماندار وقت رشت، شاهپور میهن، اوایل سلطنت پهلوی دوم، تهیه شده است. دوم این‌که مسئولین نقشه‌برداری هر دو نقشه از افسران توپخانه بوده‌اند، ذوالفقارخان مهندس، سرهنگ توپخانه در سال 1287 هـ .ق برابر با 1249 هجری شمسی، و نصرالله وزیری، سروان توپخانه در سال 1327 شمسی.10

گفتنی است، تا به امروز چهار نقشه علمی- تاریخی مربوط به رشت را نگارنده مورد ارزیابی قرار داده است


هم از نقطه‌نظر محتوایی و هم روش نقشه‌برداری و فن کارتوگرافی و چاپ، تفاوت‌های عمده‌ای با هم دارند که باید در یک روند تطبیقی مورد ارزیابی قرار گیرند.

این چهار نقشه عبارتند از:

1. نقشه‌ی سال 1249 شمسی، معروف به نقشه ذوالفقارخان

2. نقشه‌ی سال 1327 شمسی، مربوط به دوران فرمانداری شاهپور میهن

3. نقشه‌ی سال 1332 شمسی، مربوط به دوران ریاست شهرداری جهانگیر سرتیپ‌پور

4. نقشه‌ی سال 1345 شمسی، سازمان نقشه‌برداری کشور، زمان ریاست شهرداری دکتر قاسم صوفی

همچنان‌که قبلاً نیز گفته شد، از نقشه‌های چهارگانه فوق باید به عنوان نقشه‌های تاریخی رشت نام برد، زیرا از عمر جدیدترین آن‌ها، یعنی نقشه‌ی سال 1345 نزدیک به نیم قرن می‌گذرد ضمناً هر چهار نقشه، به خاطر دارا بودن اطلاعات جغرافیایی ذیقیمت مربوط به رشت قدیم، می‌توانند به عنوان منابعی مستند، مورد استفاده برنامه‌ریزان شهری و رشت‌پژوهان قرار گیرند.

از نقشه‌های چهارگانه بالا، دو نقشه، یعنی نقشه سال 1249 و سال 1332 رشت، سال‌ها قبل معرفی شده‌اند، ولی درباره‌ی نقشه‌های سال 1327 و 1345 رشت، تا به امروز، هیچ کاری صورت نگرفته است. در ادامه نگارنده در حدّ توان سعی خواهد کرد تا نیمی از این کمبود را جبران کند و درباره کم و کیف نقشه سال 1327 رشت، هم‌چنین انگیزه‌ای که منجر به تهیه آن شد، مستنداتی چند به دوستداران مباحث جغرافیای تاریخی و تاریخ جغرافیا در رشت، تقدیم نماید.

مشخصات نقشه

طول و عرض نقشه‌ای که به صورت چاپ سنگی و در دو رنگ، سبز و سیاه، جزو اسناد آرشیوی نگارنده است، شصت و پنج سانتی‌متر در یک متر است. در بالای نقشه به خط درشت عبارت «نقشه شهر رشت» و در پایین نقشه باز هم با خطوط درشت نوشته شده است:

سفارش تیمسار سرتیپ مقبلی فرمانده تیپ مستقل رشت

عملیات نقشه‌برداری و ترسیم توسط سروان توپخانه نصرالله وزیری انجام شد

11/ 2/ 1327

نقشه دارای مقیاسی خطی است که در زیر نقشه، سمت چپ، با قلم هاشور ترسیم شده است. در قسمت سمت راست و زیر نقشه، عبارت دایره جغرافیایی ستاد ارتش و سمت چپ، عبارت دایره چاپخانه ستاد ارتش به چشم می‌خورد.

این نقشه از نقطه‌نظر فن کارتوگرافی، هم‌چنین، به دلیل فقدان شبکه‌بندی مختصات و طول و عرض جغرافیایی، در حدّی متوسط است. علایم اختصاری نقشه، در سمت راست پایین نقشه به صورت عدد و تصویر است. علایم تصویری مربوط به جغرافیای طبیعی و شهری شامل:

استخرهای طبیعی، مناطق جنگلی و چمن و تک‌ درخت و جاده مالرو و جاده شوسه و غیره و کاربری‌های شهری با شماره‌گذاری از یک تا شش، به شرح زیر انجام شده است:

بیمارستان‌ها با عدد یک

دبستان‌ها و دبیرستان‌ها با عدد 2

کنسولگری‌ها با عدد 3

کارخانه‌ها با عدد 4

کلانتری‌ها با عدد 5

مساجد و تکایا با عدد 6

نقشه‌های جغرافیایی شهرها، منجمله نقشه سال 1327 رشت، علاوه بر مختصات و عناصر جغرافیایی، دربرگیرنده مطالب فراوان دیگری نیز هستند از قبیل اسامی معابر و گذرگاه‌ها و اماکن شهری و غیره که عوامل فنی گروه‌های نقشه‌بردار اکثراً اهمیت چندانی به ریشه‌یابی و یا حتی تلفظ صحیح این جاینام‌ها نمی‌دهند و از طرفی چون این نام‌ها در طول زمان در معرض تغییر و تحوّل دایمی‌اند و از طرف دیگر ساکنان جدید محلّات اغلب اطلاع صحیحی از خاستگاه نام قدیم و اصیل کوچه‌ها و خیابان‌های محل سکونت خود ندارند، این است که، این جاینام‌ها، نسل به نسل تغییر یافته و عوامل گروه‌های نقشه‌بردار هر آنچه از ساکنان محل، زمان عملیات نقشه‌برداری، می‌شنوند، عیناً همان را در نقشه خود منعکس می‌نمایند. نقشه سال 1327 رشت نیز از این نحوه ثبت و ضبط اسامی مستثنی نیست و در آن، برای دستیابی به اصل و سر منشاء اسامی کوچه‌ها و اماکن مذهبی و مدارس و دیگر اماکن تاریخی رشت، سهل‌انگاری‌های متعددی رخ داده است11. به خاطر رفع این نقیصه، نگارنده اسامی کلیه اماکن ثبت شده در نقشه سال 1327 رشت را، یک به یک با اسامی درج شده در نقشه سال 1332 رشت، مورد سنجش قرار داده و هر دو نامواؤه را برابر هم در ستون و جدول مربوطه، ثبت کرده است و در مواردی که در نقشه سال 1332 رشت اثری از مکانی مورد نظر دیده نشده در داخل پرانتز نوشته است، (بدون ذکر نام و نشان). هم‌چنین در مورد مکان‌ها و یا عناصری که بدون ذکر نام فقط با عدد مشخص شده‌اند، مانند مساجد و مدارس و غیره، نام و عنوان مکان مربوطه، با استفاده از نقشه‌های 1332 و 1345 رشت، در داخل علامت کروشه[ ] توسط نگارنده کامل گردیده است.

کمبودهای موجود در نقشه سال 1327 رشت بیش از آن است که بشود در این مختصر به همه آن‌ها پرداخت که مهم‌تر از همه اسامی محلّات شهر است که نقشه سال 1327 رشت تقریباً فاقد آن است. گفتنی است نام محلّات مهم، در سراسر شهرهای دنیا، به نوعی با نام آن شهر آن چنان گره خورده است که، حذف نام آن محلّه از نقشه جغرافیایی شهر، در حکم ابطال شناسنامه فرهنگی آن شهر است، به عنوان مثال، حذف نام محلّه هارلم از نقشه نیویورک یا نام محله پلاکا از روی نقشه شهر آتن و یا حذف نام محلّات صیقلان و ساغریسازان از نقشه شهر رشت.

البته ممکن است درج نام این محلّات در نقشه‌های جدید رشت خیلی ضرورت نداشته باشد، به دلیل این‌که این روزها اغلب شهرهای کشورمان، منجمله رشت، منطقه‌بندی و یا شماره‌گذاری شده‌اند و امروزه حتی بعضی از کوچه‌ها و خیابان‌های شهر را با شماره آن‌ها می‌شناسیم، ولی در سال‌های نه چندان دور، از جمله سال 1327، که اساس هویت‌بخشی به شهرهای کشورمان را محلات شهر تشکیل می‌دادند و حرکت در شهر و مکانیابی‌ها تنها بر اساس بکارگیری نام محله مربوطه، امکان‌پذیر بوده است، فقدان نام محلات در نقشه رشت موضوعی سؤال‌برانگیز و قابل تأمل است.

برای کشف دلیل این کمبود، نگارنده با مراجعه به آرشیو روزنامه‌های یومیّه چاپ رشت، در سال‌ها و ماه‌های قبل و بعد از اردیبهشت‌ماه 1327 شمسی، به انگیزه اصلی مسئولین محلّی جهت تهیه نقشه سال 1327 رشت، دست یافت. کشف علل پشت پرده تهیه نقشه‌ای فراگیر از شهر رشت، در سال 1327 شمسی، تقریباً به همه سؤالاتم در خصوص کیفیت نازل محتویات نقشه و از همه مهم‌تر فقدان نام محلات رشت در نقشه، پاسخ داد. نگاهی می‌اندازیم به مطلبی که در صفحه 4 شماره 2 روزنامه «گیلان‌ما» سال اول به تاریخ جمعه 4 آذرماه 1328 درج شده است:

انتخابات انجمن شهر چگونه انجام میشود

طبق بخشنامه تلگرافی وزارت کشور در شهرهایی که از سی هزار نفر بیشتر جمعیت دارد انتخابات فردی است. طبق این دستور چون برای شهرستان رشت 16 نفر نماینده تعیین شده، شهر رشت به 16 محله تقسیم و در هر محله شعبه انجمن تشکیل میشود و هر محله حق انتخاب یک نماینده دارد. تعیین اعضاء شعبات فرعی به عهده انجمن مرکزی است و تعداد آن پنج نفر میباشد. انجمن مرکزی متصدی یکی از شعبات خواهد بود.

بنابراین پیرو بخشنامه تلگرافی کذا….. قرار بوده است شهر رشت به 16 محلّه تقسیم شود و هر محله حق انتخاب یک نماینده را داشته باشد. جالب این‌که یکی از کاندیداهای آن دوره انجمن شهر رشت دکتر کاشانی نامی بوده است که به نحوه سهمیه‌بندی تعداد کاندیداها و نحوه تقسیم شهر به محلات 16 گانه، اعتراض داشته است و فرماندار وقت رشت در پاسخ رسمی به شکوائیه ایشان، پرده از کم و کیف مسائل پشت پرده تهیه نقشه سال 1327 رشت برداشته و ما را در این که چرا در نقشه سال 1327 رشت نامی از محلات شهری برده نشده در جریان وقایع قرار داده است. به قسمت‌هایی از نامه‌ای که در روزنامه «بازار» چاپ رشت، سال اول، شماره 10 دوشنبه 10/11/1328 چاپ شده است توجه فرمایید:

آقای مدیر محترم روزنامه بازار

آقای دکتر کاشانی یکی از داوطلبان انتخابات انجمن شهر، شرحی راجع باعتراض باقدامات فرمانداری در مورد انتخابات انجمن شهر نوشته است که رونوشت جواب آن بضمیمه ایفاد میگردد. چون انتشار مندرجات نامه برای روشن شدن اذهان عمومی ضرورت دارد خواهشمندم عین آنرا در اولین شماره [روزنامه] امر بدرج فرمائید، موجب امتنان است.

فرماندار میهن

آقای دکتر کاشانی12

در جواب نامه مورخه 29/10/1328 شما راجع باعتراض بعمل فرمانداری در مورد تهیه نقشه شهر و تقسیم آن به محلّات و همچنین آگهی شرط سکونت نماینده هر محل در همان محله، تذکر میدهد که هیچیک از ایرادات بی‌مطالعه و غیرموجه شما وارد نیست چه اولاً تقسیم‌بندی شهر به محلات 16 گانه روی نقشه[ای] شده است که تیپ مختلط مستقل گیلان در چندین ماه زحمت با دقت کافی وسیله چند نفر از افسران مطلع و مهندس خود تهیه و برای استفاده در دسترس عامه گذارده است و تقسیم‌بندی محلات هم طبق دستور صریح وزارت کشور با نظر اداره آمار و چند تن از مطلعین و معتمدین محلّی از جمله آقای معتمد همایون دایی شما صورت گرفته…. الخ

نامه جوابیه فرماندار وقت به یکی از کاندیداهای معترض به نحوه برگزاری انتخابات انجمن شهر بسیار طولانی است13 و چون در همان ابتدای نامه فرماندار به جریانات پشت پرده تهیه نقشه شهر و مشخص کردن محلات شهری، پرداخته شده است. نگارنده به درج همین مقدار از نامه جوابیه فرماندار اکتفا می‌کند.

با توجه به نامه فوق نقشه سال 1327 رشت، به سفارش فرماندار وقت رشت، شاهپور میهن، توسط افسران مطلع و مهندسین تهیه و تقسیم‌بندی شهر به محلات نیز مدت‌ها پس از چاپ و انتشار نقشه شهر، توسط مطلعین و معتمدین محلّی، از جمله آقای معتمد همایون [مژدهی]، دایی کاندیدای معترض، انجام شده است. این است که نقشه سال 1327، فاقد نام محلات شهر است.

لازم است نگارنده یادآوری نماید، اسامی محلات 16 گانه‌ای که پس از تهیه نقشه‌ای کامل از سطح شهر رشت منتشر گردیده صرفاً جنبه قراردادی داشته و بدون شک با نام و تعداد محلات شهر تفاوت‌هایی دارد. بدین ترتیب موضوع کاندیداتوری مناقشه برانگیز آقای دکتر کاشانی، در انتخابات اسفندماه 1328 انجمن شهر رشت، باعث گردید علت نبود اسامی محلات شهری در نقشه سال 1327 رشت آشکار شود و مشکل نگارنده در استخراج اسامی محلات شهر از نقشه سال 1327 رشت، برطرف گردد.

شماره فوق‌العاده روزنامه «گیلان ما» مورخ دوشنبه 22/12/1328، اسامی منتخبین حوزه‌های شانزده‌گانه را به شرح زیر منتشر کرده است:

«منتخبین انجمن شهرداری رشت از حوزه‌های شانزده‌گانه»14

سبزه‌میدان       آقای دکتر شبان                   782   رأی

چله‌خانه           آقای میرعلی‌اکبر سیف          378   رأی

چهل‌تن           آقای محمدعلی دادور                          1258 رأی

چمارسرا          آقای سالار مشکوتی                             578   رأی

صالح‌آباد          آقای محمدعلی تقی‌زاده میلانی             98     رأی

بیجارکن          آقای اسفندیار سرتیپ‌پور        535   رأی

حاج‌آباد           آقای زین‌العابدین داداش‌زاده  242   رأی

ساغریسازان      آقای عبدالحسین رحمت سمیعی            78    رأی

صیقلان           آقای عبدالله آستانه                              616   رأی

مسجد صفی     آقای هادی پیشوا                 359   رأی

خمیران زاهدان آقای فتح‌الله نجدی سمیعی     273   رأی

سرخبنده         آقای کاظم مژدهی                418   رأی

زیرکوچه          آقای فضل‌الله صادق سمیعی   358   رأی

امین الضربی     آقای احمد ابریشمی                            308   رأی

سرچشمه        آقای عبدالحسین ملک آزرمند  368   رأی

با خاتمه دادن به بحث محلات شهری، بقیه محتویات نقشه سال 1327 رشت، به خاطر سهولت مطالعه، به تفکیک عناصر مختلف جغرافیایی و ساختار شهری، در 28 عنوان در جدول‌های جداگانه به شرح زیر درج گردیده است.

جدول شماره یک: نام اماکن مذهبی و زیارتی

جدول شماره 2 : نام بازارها

جدول شماره 3 : نام راسته‌ها

جدول شماره 4 : نام میدان‌ها

جدول شماره 5 : نام گذرها

جدول شماره 6 : نام محورهای ورود به شهر

جدول شماره 7 : نام خیابان‌ها

جدول شماره 8 : نام چهارراه‌ها

جدول شماره 9 : نام کوچه‌ها

جدول شماره 10 : ادارات

جدول شماره 11 : نام مؤسسات آموزشی

جدول شماره 12 : نام مؤسسات مالی

جدول شماره 13 : قرارگاه‌های نیروی انتظامی

جدول شماره 14 : مؤسسات و تأسیسات نظامی

جدول شماره 15 : نام مؤسسات بهداشتی درمانی

جدول شماره 16 : پایانه‌های هوایی و زمینی

جدول شماره 17 : تأسیسات ورزشی

جدول شماره 18 : نام مؤسسات خیریّه

جدول شماره 19 : نمایندگی‌های خارجه

جدول شماره 20 : کارگاه‌ها

جدول شماره 21 : کارخانه‌ها

جدول شماره 22 : انبارها

جدول شماره 23 : گورستان‌ها

جدول شماره 24 : قرق‌ها

جدول شماره 25 : باغ‌ها

جدول شماره 26 : منابع آب طبیعی و رودخانه‌ها

جدول شماره 27 : تأسیسات آب شهری

جدول شماره 28 : پل‌ها

همه اسامی در جداول بیست و هشت‌گانه، به خاطر سهولت دسترسی، به ترتیب حروف الفبا ثبت شده‌اند که شیوه‌ای متداول در ثبت اطلاعات جغرافیایی است.

ضمن قبول بعضی نقطه ضعف‌های نقشه سال 1327 رشت، به ویژه از نقطه‌نظر فن کارتوگرافی، این واقعیت را نیز نباید از نظر دور داشت که نقشه سال 1327 رشت اولین نقشه از رشت است که حاوی اسامی کوچه‌ها و خیابان‌های شهری است. این امر یکی از مزیّت‌های نسبی نقشه‌های شهری است. علیرغم این واقعیت ‌که تعداد واقعی کوچه‌های رشت در سال 1327 بیش از 266 کوچه‌ای بوده که در جدول شماره 9 اشاره گردیده، ولی همین تعداد اسامی نیز سندی با ارزش برای پژوهش‌های جغرافیای شهری می‌باشد. وجه تسمیه کوچه‌ها و شبکه معابر شهری و چند مطلب دیگر از جمله مواردی هستند که لازم است به آن‌ها اشاره گردد. به عنوان مثال: نام بیشتر کوچه‌ها و معابر شهر برگرفته از نام یا شهرت خانوادگی قدیمی‌ترین و یا نامدارترین خانواده ساکن در آن کوچه است، مانند: کوچه بیگلربیگی، حاج صمدخان، حاج آقا کوچصفهانی، شریعت‌زاده، خمامی، نوزاد و غیره…

در چند مورد نام کوچه برگرفته از کاربری مهمّی است که در آن مکان قرار داشته است، از قبیل؛ کوچه بانک، کوچه چراغ برق، کوچه زایشگاه، کوچه کلانتری و غیره…

کوچه‌های موسوم به ارژنگ، اعتماد، البرز، فیروزی، قلمستان، کیوان و واحدی، در سال 1327، کوچه‌هایی دوقلو و کوچه‌های موسوم به سزاوار سه قلو بوده‌اند، یعنی کوچه‌هایی همنام واقع در سه محلّه مختلف شهر رشت.

بعضی از شهرهای ایران، از جمله رشت، علاوه بر ساکنان محلّی، ساکنان غیربومی و بعضاً متعلق به اقلیت‌های قومی هم داشتند که عرفاً در مکان‌های حاشیه‌ای شهر ساکن بودند، به عنوان مثال ارامنه، که نام بعضی از کوچه‌های رشت برگرفته از نام بزرگان آن‌ها است، از قبیل؛ کوچه آوادیس یا چهارراه میکائیل و غیره…

در جدول شماره هفت، که نام خیابان‌های هجده‌گانه شهر، به ترتیب حروف الفبا، ثبت شده است، نام چند خیابان برگرفته از نام بزرگان علمی فرهنگی کشورمان مانند؛ خیابان خیام، خیابان سعدی، نام چند خیابان منسوب به خاندان رژیم سابق و بقیه نام‌ها برگرفته از نام مناطق جغرافیایی محلّی است، از قبیل؛ خیابان لاهیجان یا خیابان بوسار.

وجه تسمیه خیابان شیک، علیرغم مراجعه به منابع متعدد شهری، برای نگارنده هم‌چنان در پرده ابهام باقی مانده و نیازمند بررسی‌های بیشتر است و بالاخره خیابان نوبل که برگرفته از نام شرکت نفت آلفرد نوبل و برادران است که محلّ سابق انبار و دفتر شرکت در رشت، در تقاطع بلوار شهید چمران و خیابان رسالت قرار داشته است که ابتدا موسوم به خیابان پورداوود و بعد از انقلاب اسلامی به بلوار رسالت تغییر نام داده است15. از معدود موارد تغییر نام خیابان در رشت، که زمان رژیم سابق، در فاصله سال‌های 1327 تا 1332، به وقوع پیوسته است، تغییر نام خیابان شاهپور رشت است. گفتنی است، نام این خیابان روز شنبه 16 اردیبهشت‌ماه 1329 طی مراسمی رسمی از خیابان شاهپور به خیابان رضاشاه کبیر تغییر نام یافت16. ارزش نسبی دیگری که به نقشه سال 1327 رشت مترتّب است این است که این نقشه اولین نقشه رشت است که به همت مسئولین وقت در دایره چاپخانه ستاد ارتش، در تیراژی بالا چاپ و در اختیار همگان قرار گرفته است. به عبارت ساده‌تر شهروندان رشتی تا سال 1327 شمسی به نقشه کامل شهر خود دسترسی نداشته‌اند و این امر به یمن چاپ و نشر نقشه سال 1327 رشت امکان‌پذیر شده است.17

یکی دیگر از مزایای کمتر معرفی شده نقشه‌های تاریخی شهرها این است که می‌توان میزان توسعه‌یافتگی شهر را از روی کم و کیف محتویات موجود در نقشه به صورت تقریبی تخمین زد. تأکید نگارنده روی واژه تقریبی به این دلیل است که شهر رشت در سال 1327 دارای تأسیسات و مؤسسات عمومی و خصوصی متعدّد و متنوعی بوده است که جای آن‌ها در نقشه سال 1327 خالی است. به عنوان مثال رشت در آن سال‌ها و حتی خیلی پیش از سال 1327 دارای حمام‌های عمومی و نمره فراوانی بوده است که در نقشه مورد بحث ذکری از آن‌ها نیست هم‌چنین اثری از گاراژهای متعدد باربری و مسافربری و هتل‌ها و مسافرخانه‌ها و سینماها و نظایر به چشم نمی‌خورد و یا از یخچال‌های متعدّد شهری که برای ذخیره سازی برف و یخ در آن‌ها برای استفاده در فصل تابستان احداث شده بودند، تنها به نمایش موقعیت جغرافیایی بعضی از آن‌ها، آن هم با علامت اختصاری دایره اکتفا شده است. با علم به این‌که نقشه سال 1327 رشت صرفاً جهت منطقه‌بندی شهر به محلات شانزده‌گانه و برگزاری قانونمند انتخابات انجمن شهر، تهیه شده است و نه بیشتر، لذا به نظر نگارنده می‌توان از کمبودهای فراوان نقشه چشم‌پوشی کرد.

در بحث ارزش استنادی نقشه‌های تاریخی شهرها لازم است به نظریّه مهمی در شهرشناسی تاریخی اشاره کرد و آن این‌که، شکل شبکه‌بندی‌های معابر شهری بیانگر سیر تحولات تاریخی مناطق مختلف شهری در طول زمان است. به عبارتی با شناخت دقیق از ویژگی‌های کالبدی بافت‌ها و فضاهای شهر، در دوره‌های مختلف تاریخی، می‌توان به طور نسبتاً دقیق سمت و سوی گسترش کالبدی شهر در ادوار گوناگون تاریخی را تعیین کرد.

به عنوان مثال در نقشه سال 1327 رشت، ساختار شهری ارگانیک رشت که از زمان‌های قدیم به صورت شرقی غربی، از بلندی‌های محله ساغریسازان در مشرق شهر، تا پل چمارسرا در غربی‌ترین قسمت شهر، امتداد داشته، همان است که در نقشه سال 1249 رشت می‌بینیم، با این تفاوت که چند خیابان جدید، درون بافت ارگانیک شهر، احداث شده و دو یا سه خیابان هم، به صورت محورهای جدید دسترسی رشت به شهرهای دیگر، به محورهای دسترسی سابق اضافه شده است. خیابان‌های داخل بافت ارگانیک عبارتند از:

خیابان پهلوی سابق، (خیابان امام خمینی)

خیابان شهناز سابق، (خیابان بحرالعلوم)

خیابان شاه سابق، (خیابان علم‌الهدی)

خیابان شاهپور، (خیابان دکتر شریعتی)

و خیابان‌های خارج از بافت ارگانیک عبارتند از:

خیابان نوبل سابق، (بلوار رسالت)

خیابان پیشداد سابق، (خیابان نامجو)

و بالاخره خیابان سعدی که تا به امروز بدون تغییر نام باقی مانده است.

گفتنی است، خیابان‌های سه‌گانه موسوم به شاه و پهلوی و شاهپور رشت، اولین خیابان‌هایی هستند که، قبل از شهریور 1320 توسط شهرداران وقت، بدون مطالعات اولیه و آینده‌نگری و نیازسنجی لازم، به ساختار شرقی غربی رشت تحمیل و از آن زمان به بعد شبکه‌بندی شعاعی، به مرکزیت میدان شهرداری رشت، عملاً جایگزین ساختار شرقی غربی اولیه شهر گردیده است.

آخرین مطلبی که با استناد به نقشه سال 1327 رشت باید گفته شود این است که، رشت قبل از دهه 1320، به تدریج به سمت جنوب‌شرقی شهر گسترش یافته و طبیعت بکری که سابقاً ناصریه و باغ حاتم و اراضی وسیع متعلق به تجارتخانه برادران تومانیانس در آن واقع بود، با تغییر کاربری به مصرف ساخت و ساز تأسیسات و مؤسسات گوناگون دولتی درآمده است.

در نقشه سال 1327 رشت، خوشبختانه، آثاری از شبکه‌بندی‌های شطرنجی معابر شهری، نشان‌دهنده رواج پدیده زمین‌خواری و آغاز دوران سوداگری بر روی زمین‌های شهری، موجود نیست، پدیده مخرّبی که از اواسط دهه سی به بعد ساختار تاریخی اغلب شهرهای کشورمان را شدیداً تحت‌تأثیر قرار داد، به طوری که عوارض منفی آن، پس از گذشت قریب به نیم قرن هم‌چنان سدّ راه تحقق طرح‌های توسعه و عمران شهری کشورمان است.

در خاتمه لازم است به کم‌کاری که این روزها اغلب دانشجویان و دانش‌پژوهان عرصه جغرافیای شهری رشت، در بحث ارزیابی‌ها و تجزیه تحلیل‌های مسایل شهری، در آن سهیم‌اند اشاره کرد. رشت، هم‌چنان‌که در صفحات پیشین اشاره شد، از معدود شهرهای کشورمان است که اینک حدّاقل چهار نقشه علمی- تاریخی، معرفی شده قابل دسترسی، دارد. این تعداد نقشه از رشت قدیم، به ما امکان می‌دهد، رشت‌پژوهی را با بهره جستن از این‌گونه اسناد جغرافیایی، مستندتر از پیش انجام دهیم و صرفاً به روایات اکتفا نکنیم، زیرا چه بسا روایات با مستندات موجود هم‌خوانی نداشته باشند.

پی‌نوشت

1. برای آشنایی با مراسم تخلیه سربازخانه رشت از نیروهای شوروی و تحویل آن به نمایندگان قوای ژاندارمری ایران نگاه کنید به: روزنامه «فکر جوان» چاپ رشت، شماره‌ی 387، چهارشنبه 4/02/1325.

2. نیروهای مسلح شوروی روز ششم شهریور 1320 از راه دریا به انزلی وارد و پس از بازداشت کلیه‌ی افراد پادگان بندرانزلی روز هفتم شهریور در معیت سرتیپ قدر فرمانده لشکر 11 گیلان وارد رشت شدند و سربازخانه رشت را به اشغال خود درآوردند. نگاه کنید به: «حقایق شهریور» محمدرضا خلیلی عراقی، از انتشارات بنگاه مطبوعاتی افشاری، شرکت چاپخانه تابان، 1324.

3. برای آشنایی بهتر با یوسف سیمرغ نگاه کنید به: «شهر باران» خبرنامه‌ی شورای اسلامی و شهرداری رشت، شماره‌ی 5 دی‌ماه 1389.

4. همسر مهندس یوسف سیمرغ از خاندان سرشناس اکبر و فرنگیس خانم جنگلی، دخت اسماعیل جنگلی، خواهرزاده‌ی میرزا کوچک‌خان، همسر شاهپور میهن هستند. ضمناً شاهپور میهن فرماندار سابق بندرانزلی از روز شنبه 10 فروردین 1325 به سمت فرمانداری رشت و معاونت استانداری گیلان تعیین و مشغول به کار شده بودند. نگاه کنید به: روزنامه «گیلانشهر»، چاپ رشت، شماره‌ی 3، پنجشنبه 15/01/1325.

5. فرودگاه سلیمانداراب رشت روز دوشنبه 18 خرداد 1326 طی مراسمی رسمی افتتاح شد. عملیات احداث این فرودگاه، به همت و تلاش شبانه‌روزی شادروان محمود ضرابی، نماینده‌ی وقت اداره‌ی هواپیمایی کشوری (وزارت راه) در گیلان میسر شد. نگاه کنید به: روزنامه «فکر جوان» چاپ رشت، شماره‌های 423 و 432 سال 1326.

6. به اسناد چاپ شده در انتهای مقاله مراجعه کنید.

7. در 16 آذر 1314 به موجب حکم عمومی ارتش شعبه‌ی نقشه‌برداری از رکن دوّم منتزع گردید و همراه با مطبعه‌ی ارتش دایره‌ای به نام دایره جغرافیایی ستاد ارتش، به کفالت سرهنگ حاج علی رزم‌ آرا، به وجود آمد. نگاه کنید به: «جغرافیا در ایران» محمد حسن گنجی، از انتشارات آستان قدس رضوی، صفحه 445.

8 . برای آشنایی با نقشه ذوالفقارخان مهندس نگاه کنید به: مجله «گیلـه‌وا» چاپ رشت، شماره‌های 38 و 54. هم‌چنین مجلـه

«اثر» شماره 33 و 34 از انتشارات سازمان میراث فرهنگی کشور.

9. نگاه کنید به: «اسناد میرزا عبدالوهاب خان آصف‌الدوله»، به کوشش عبدالحسین نوایی- نیلوفر کسری، از انتشارات مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران، چاپ اول، تهران، تابستان 1377.

10. محمد حسن گنجی در «جغرافیا در ایران» هیچ اشاره‌ای به سروان توپخانه نصرالله وزیری، نکرده است.

11. به عنوان مثال، نام کوچه میرزا مهتاب، از کوچه‌های قدیمی و معروف رشت، در نقشه سال 1332 رشت، میرزا قصّاب ثبت شده است که خطابی فاحش است.

12. برای آشنایی با دکتر محمد مهدی کاشانی نگاه کنید به: «بیمارستانهای رشت»، دکتر حسن تائب، نشر فرهنگ ایلیا، چاپ رشت، 1384، ص 130.

13. برای مشروح نامه نگاه کنید به: «روزنامه بازار» چاپ رشت، سال اول، شماره 10، دوشنبه 10/11/1328.

14. جالب این که در متن آگهی اسامی منتخبین انجمن شهرداری رشت صرفاً از 15 محله شهری نام برده شده است.

15. برای وجه تسمیه خیابان نوبل در رشت نگاه کنید به: مجله‌‌ی «گیله‌وا» چاپ رشت، شماره 40 و 41.

16. برای جزئیات بیشتر نگاه کنید به: روزنامه «گیلان ما»، چاپ رشت، شماره 22، پنجشنبه 22/02/1329.

17. در آن روزها هیچ یک از مقامات علمی و کشوری، از وجود نقشه‌ی سال 1249 رشت، اطلاعی نداشته‌اند. خبر کشف قدیمی‌ترین نقشه شهر رشت، برای اولین بار توسط نگارنده، در مقاله‌ای در سی و هشتمین شماره مجله «گیله‌وا»، سال 1375 به اطلاع همگان رسید. برای جزئیات بیشتر نگاه کنید به: شماره‌های 38 و 54 مجله «گیله‌وا» چاپ رشت.

 فهرست کامل نام و نشان عناصر جغرافیایی موجود در نقشه سال 1327 رشت

 


یک

نام اماکن مذهبی و زیارتی

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال1332

1

بقعه آقاسید ابراهیم

بقعه آقا سید ابراهیم

2

بقعه خواهر امام

بقعه خواهر امام

3

بقعه دانای علی

(بدون ذکر نام و نشان)

4

مسجد آفخرا

مسجد آفخرا

5

مسجد آقا سید عباس و [آقا سید اسماعیل]

(بدون ذکر نام و نشان)

6

مسجد اردبیلی

مسجد اردبیلی

7

مسجد باقرآباد

(بدون ذکر نام و نشان)

8

مسجد پیرسرا

مسجد پیرسرا

9

[مسجد] تازه‌مسجد

مسجد

10

مسجد [تکیه آقا کوچک و پهلوان حسن کدخدا]

تکیه سرخبندان

11

مسجد [چمارسرا]

مسجد چمارسرا

12

[مسجد] چله‌خانه

مسجد چله‌خانه

13

[مسجد] چهل‌تن

مسجد چهل‌ تن

14

مسجد [حاج سمیع]

(بدون ذکر نام و نشان)

15

مسجد [حاج‌صمدخان]

مسجد حاج صمدخان

16

[مسجد] درویش مخلص

مسجد درویش مخلص

17

مسجد [ساغریسازان]

مسجد ساغریسازان

18

مسجد [سمیع بزاز]

(بدون ذکر نام و نشان)

19

مسجد [سرخبنده]

مسجد سرخبندان

20

مسجد سوخته‌تکیه

مسجد سوخته‌تکیه

21

[مسجد] سیدابوالقاسم

مسجد سیدابوالقاسم

22

مسجد شیخ زاهد

مسجد خمیران زاهدان

23

مسجد صالح‌آباد

(بدون ذکر نام)

24

مسجد صفی

مسجد صفی

25

مسجد [صیقلان]

مسجد صیقلان

26

مسجد طالقانی

مسجد طالقانی‌ها

27

مسجد کاسه‌فروشان

مسجد کاسه‌فروشان

28

مسجد [کردمحله]

(بدون ذکر نام و نشان)

29

مسجد [کرف‌آباد]

مسجد کرف‌آباد

30

مسجد گلشن

(بدون ذکر نام و نشان)

31

مسجد [لاکانی]

مسجد لاکانی

32

مسجد [محمدآباد]

(بدون ذکر نام و نشان)

33

مسجد مستوفی

مسجد مستوفی

34

[مسجد] ملاعلی‌محمّد

مسجد ملاعلی‌محمّد

35

مسجد [میان‌تکیه]

مسجد میان‌تکیه

دو

نام بازارها

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

بازار کتابفروشها

راسته کتابفروشها

2

بازار زرگرها

راسته زرگرها

سه

نام راسته‌ها

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

راسته ارسی‌دوزها

(بدون ذکر نام)

2

راسته حلبی‌سازان

(بدون ذکر نام)

3

راسته خواهر امام

گذر خواهر امام

4

راسته میخ‌فروشان

(بدون ذکر نام)

چهار

نام میدان‌ها

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

میدان [بزرگ]

میدان بزرگ

2

میدان شاپور

(بدون ذکر نام)

3

میدان شاه

(بدون ذکر نام)

4

میدان کوچک

میدان کوچک

 

پنج

نام گذرها

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

گذر فرّخ

گذر فرّخ

 

شش

نام محورهای ورود به شهر

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

جاده پهلوی

جاده بندر پهلوی

2

جاده قدیم لاهیجان

کوچه کردمحله

هفت

نام خیابان‌ها

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

اردیبهشت

اردیبهشت

2

بوسار

خیابان پیربازار

3

پل بوسار

کوی باقرآباد

4

پهلوی

پهلوی

5

پیشداد

پیشداد

6

چراغ برق

کوچه چراغ برق

7

خیام

خیام

8

سعدی

سعدی

9

شاه

شاه

10

شاهپور

رضاشاه کبیر

11

شهناز

شهناز

12

شیک

شیک

13

فرهنگ

فرهنگ

14

گنجه‌ای

(بدون ذکر نام)

15

لاهیجان

لاهیجان

16

نادری

(بدون ذکر نام)

17

نوبل

نوبل

18

ویشکائی

(بدون ذکر نام)

 

هشت

نام چهارراه‌ها

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال1332

1

چهارراه میکائیل

بدون ذکر نام

 

 

نه

نام کوچه‌ها

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

آبتین

(بدون ذکر نام)

2

آبیار

کوچه آبیاری

3

آذر

آذر

4

آذرشاهی

آذرشاهی

5

آذر گشسب

(بدون ذکر نام)

6

آذرلو

(بدون ذکر نام)

7

آذرمهر

آذرمهر

8

آذریان

کوچه آقا شیخ ‌یوسف [جیلانی]

9

آزادگان

آزادگان

10

آشفته

آشفته

11

آصفی

آصفی

12

آوادیس

آوادیس

13

ابتهاج

ابتهاج

14

ابومسلم

کوچه مسلم

15

احتشام

(بدون ذکر نام)

16

اخوان

اخوان

17

اداره‌چی

(بدون ذکر نام)

18

اردبیلی

کوچه حمام اردبیلی

19

ارژنگ

کوچه ادنگ

20

ارژنگ

کوچه آقا رحیم ارژنگ

21

استادسرا

کوچه هفت باغ

22

استاد غلام

(بدون ذکر نام)

23

استقامت

کوچه سید رضا

24

اسکندانی

اسکندانی

25

اسفندیار

کوچه تاجرباشی

26

اسلامی

گذر خواهر امام

27

اشرف

اشرف

28

اعتماد

(بدون ذکر نام)

29

اعتماد

(بدون ذکر نام)

30

افتخار

افتخار تجار

31

افتخاری

افتخاری

32

افراشته

افراشته

33

اقتصاد

(بدون ذکر نام)

34

اکبریه

اکبریه

35

البرز

کوچه امین تذکره

36

البرز

البرز

37

امجدی

امجدی

38

امین

امین

39

امین‌الضربی

(بدون ذکر نام)

40

امینی

امینی

41

انجم

انجم

42

انوشیروان

انوشیروان

43

بابکان

(بدون ذکر نام)

44

باربُد

باربُد

45

باستان

کوچه خرّم

46

باغشاه

کوچه جیرباغ

47

بافنده

بافنده

48

باقری

باقری

49

بانک

بانک

50

برزویه

برزویه

51

برنجی

(بدون ذکر نام)

52

بقراط

بقراط

53

بلورچیان

بلورچیان

54

بهار

(بدون ذکر نام)

55

بهرام

بهرام

56

بهاریّه

کوچه بهاری

57

بهشتی

بهشتی

58

بهمن

(بدون ذکر نام)

59

بیستون

کوچه احساندوست

60

بیگلربیگی

بیگلربیگی

61

پروین

پروین

62

پیرسرا

جلایی

63

پیشنماززاده

پیشنمازی

64

تابان

(بدون ذکر نام)

65

تحویلداری

تحویلداری

66

تحویلی

تحویلی

67

تقوایی

تقوایی

68

توتونچی

توتونچی

69

جاوید

جاوید

70

جعفری

جعفری

71

جلیل مژدهی

جلیل مژدهی

72

جورابچی

جورابچی

73

چراغ برق

(بدون ذکر نام)

74

چراغعلی

چراغعلی

75

چکش لر

کوچه حمام چکش‌لر

76

چهرزاد

چهرزاد

77

چهلتن

(بدون ذکر نام)

78

حاج آقا کوچصفهانی

کوچه کوچصفهانی

79

حاتم

حاتم

80

حاتم زاده

کوچه حاتم

81

حاج داود

حاج داود

82

حاج عباسعلی

بدون ذکر نام

83

حاج علیشاه

حاج علیشاه

84

حاج صمدخان

(بدون ذکر نام)

85

حاج محمّد ابراهیم

(بدون ذکر نام)

86

حاج محمّد کریم

حاج محمد کریم

87

حاج میرزا محمّدرضا

کوچه حاج‌آقا فخری

88

حاج میرزا یوسفخان

(بدون ذکر نام)

89

حاجیان

(بدون ذکر نام)

90

حاجی باقرخان

حاجی باقرخان

91

حاجی پاشا

کوچه پشت انبار نفت

92

حاجی غلامحسین

کوچه حاجی غلامحسین‌نیا

93

حاجی ملک

حاجی ملک

94

حاجی یعقوب

کوچه یعقوب

95

حریری

حریری

96

حسین خان

حسین خان

97

حسین سمیعی

کوچه سمیعی

98

حمام کیاب

حمام کیاب

99

خادم

خادم

100

خازن

کوچه حاجی خازن

101

خباز

کوچه خباز

102

خمامی

(بدون ذکر نام)

103

داباشی ظهراب

دهباشی سهراب

104

دادگر

کوچه امام‌جمعه

105

دارایی

کوچه دارابی

106

دانش دوست

کوچه شیخ باقر معین

107

دانشور

دانشور

108

دربند

(بدون ذکر نام)

109

دهقان

کوچه پاکخانه

110

دی

دی

111

دیلمی

(بدون ذکر نام)

112

رجب‌زاده

رجب‌زاده

113

رحمت آبادی

رحمت آبادی

114

رحمت سمیعی

(بدون ذکر نام)

115

رزاق

رزاق

116

رزاقی

(بدون ذکر نام)

117

رستگار

رستگار

118

رسولی

رسولی

119

رضوی

رضوی

120

رفعت

کوچه نایب صدر

121

رفیع

کوچه محمدرضا رفیع

122

رودکی

(بدون ذکر نام)

123

روستا

(بدون ذکر نام)

124

ریحانی

(بدون ذکر نام)

125

رئوف

کوچه اعتصاب (رئوف)

126

زایشگاه

زایشگاه

127

زرگر

کوچه زرگر معروف به نوزاد

128

زیر کوچه

(بدون ذکر نام)

129

ساسان

ساسان

130

سام

(بدون ذکر نام)

131

سزاوار

(بدون ذکر نام)

132

سزاوار

سزاوار

133

سزاوار

صفاری

134

سقطچی

سقطچیان

135

سعیدپور

کوچه پوراسد

136

سعیدی

کوچه باقر زاده

137

سه دهی

سه دهی

138

سیامک

(بدون ذکر نام)

139

سیاه سل

(بدون ذکر نام)

140

سید علی کیا

کوچه کیا

141

شاد

کوچه باغشاه

142

شاد روح

شاد روح

143

شالکو

(بدون ذکر نام)

144

شاهرخ

(بدون ذکر نام)

145

شاه عمو

کوچه باختر

146

شریعت زاده

کوچه شریعت‌زاده رفیع

147

شعاع نظام

کوچه نوشی

148

شفا

شفا

149

شقایق

(بدون ذکر نام)

150

شکری زاده

شکری زاده

151

شکوری

کوچه شکور

152

شمس

(بدون ذکر نام)

153

شیبانی

کوچه نایب شعبان

154

شیخ

(بدون ذکر نام)

155

شیخ کریم

شیخ کریم

156

شهاب

شهاب

157

شهاب

کوچه محسن ارباب

158

شیروانی

شیروانی

159

صالحی

صالحی

160

صدرالعلما

صدرالعلما

161

صفاری

صفاری

162

ضرابی

(بدون ذکر نام)

163

ضیاءالعلما

ضیاءالعلما

164

طلوعی

طلوعی

165

طوافچیان

طوافچیان

166

طهمورث

طهمورث

167

طیوری

طیوری

168

ظروفچیان

ظروفچیان

169

عابدینی

کوچه رجب‌زاده

170

عاقل

کوچه عاقلی

171

عطار

عطار

172

عنصری

عنصری

173

غزنوی

(بدون ذکر نام)

174

غفاری

غفاری

175

فاضل

فاضل

176

فاطمی

فاطمی

177

فرامرزی

(بدون ذکر نام)

178

فرح‌پور

فرّخ‌پور

179

فرّخی

(بدون ذکر نام)

180

فرزان‌پور

(بدون ذکر نام)

181

فرزانه

فرزانه

182

فروغ‌زاده

فروغ‌زاده

183

فنایی

فنایی

184

فرهمند

فرهمند

185

فرهودی

(بدون ذکر نام)

186

فیروزی

کوچه فیروزیان

187

فیروزی

کوچه اجاقی

188

قاآنی

قاآنی

189

قباد

قباد

190

قلمستان

کوچه گلستان

191

قلمستان

قلمستان

192

قلی‌زاده

کوچه کیهان

193

قهرمان

(بدون ذکر نام)

194

کار

کوچه کاوه

195

کاشی

کوچه شریعت‌زاده

196

کتابچی

(بدون ذکر نام)

197

کدخدا باشی

(بدون ذکر نام)

198

کرامت

(بدون ذکر نام)

199

کربلایی یوسف

کوچه بابا یوسف

200

کردمحله

(بدون ذکر نام)

201

کسری

کسری

202

کلانتر

کلانتر

203

کلانتری

(بدون ذکر نام)

204

کلدانی

(بدون ذکر نام)

205

کوچصفهانی

کوچصفهانی

206

کوزه‌گران

کوزه‌گران

207

کیانی

(بدون ذکر نام)

208

کیوان

(بدون ذکر نام)

209

کیوان

خیابان حاتم

210

گُشتاسب

کوچه بی‌بی زینب

211

گوهری

گوهری

212

لاکانی

لاکانی

213

لقمان

لقمان

214

لنکرانی

لنکرانی

215

لُهراسب

کوچه نهایی

216

لیث

لیث

217

ماری (احتمالاً یک حرف افتادگی دارد)

کوچه حاجی قاسم

218

مانی

مانی

219

مبرهن

کوچه صفری

220

متقالچی

(بدون ذکر نام)

221

محتشمی

محتشمی

222

محمد هاشم

کوچه محمدهاشم کوچصفهانی

223

محمّدی

محمدی

224

مرزوقی

مرزوقی

225

مستشاری

مستشاری

226

مستوفی

مستوفی

227

مستوفی سمیعی

مستوفی سمیعی

228

مشهدی مسیّب

(بدون ذکر نام)

229

مشیری

کوچه بیجارکند

230

مظفرزاده

مظفرزاده

231

معین‌السلطنه

معین‌السلطنه

232

معین‌العلما

معین‌العلما

233

ملا آقاجان

(بدون ذکر نام)

234

ملا اسمعیل

کوچه اسمعیل کوره‌پز

235

ملک‌زاده

(بدون ذکر نام)

236

منوچهری

منوچهری

237

مهاباد

(بدون ذکر نام)

238

مهدوی

مهدوی

239

مهر

(بدون ذکر نام)

240

مهنّا

مهنّا

241

میرزا مهتاب

میرزا قصاب

242

میر علی

کوچه آقا میر قوام

243

میلانی

(بدون ذکر نام)

244

میلانی‌زاده

میلانی‌زاده

245

نادری

نادری

246

ناصرالتجار

ناصرالتجار

247

ناصر خسرو

کوچه ناصر ملکی

248

ناظری

ناظری

249

نامیان

کوچه حمام نمره

250

ناهید

ناهید

251

نایب صدر

نایب صدر

252

نجارها

کوچه حاجی آقا نجار

253

نشاط

(بدون ذکر نام)

254

نقره دشت

(بدون ذکر نام)

255

نکیسا

کوچه بی‌بی زینب

256

نوری

نوری

257

نیارکی

(بدون ذکر نام)

258

نیکنام

کوچه اجاقی

259

واحدی

واحدی

260

واحدی

کوچه داودی

261

والی‌زاده

(بدون ذکر نام)

262

وکیل

(بدون ذکر نام)

263

هاتفی

(بدون ذکر نام)

264

هوشنگ

هوشنگ

265

هوشیار

هوشیار

266

همدانی

کوی یوسف‌آباد

ده

ادارات

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

اداره آمار

(بدون ذکر نام و نشان)

2

اداره پیله

باغ ابریشمی

3

اداره تلفون

اداره تلفن گیلان

4

اداره ثبت املاک

اداره آمار و ثبت احوال

5

اداره راه

(بدون ذکر نام)

6

اداره شیر و خورشید سرخ

(بدون ذکر نام و نشان)

7

اداره نظام وظیفه

(بدون ذکر نام)

8

اداره نوغان

اداره نوغان

9

[اداره] هنگ ژاندارمری

(بدون ذکر نام و نشان)

10

استانداری

استانداری

11

پست و تلگراف

اداره پست و تلگراف

12

دادگستری

دادگستری

13

دخانیات

دخانیات

14

دارایی

دارایی

15

شهرداری

شهرداری

 

یازده

مؤسسات آموزشی (ابتدایی، متوسطه و عالی)

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

دبستان امید

دبستان ملی امید

2

دبستان انوشیروان

(بدون ذکر نام و نشان)

3

دبستان ایران

(بدون ذکر نام و نشان)

4

دبستان دقیقی

دبستان دقیقی

5

دبستان دولتی بانوان

(بدون ذکر نام و نشان)

6

دبستان رشدیه

(بدون ذکر نام و نشان)

7

دبستان ژاله

(بدون ذکر نام و نشان)

8

دبستان سروش

(بدون ذکر نام و نشان)

9

دبستان سعادت نسوان

(بدون ذکر نام)

10

دبستان صدر

دبستان صدر

11

دبستان عنصری

دبستان عنصری

12

دبستان فاریابی

دبستان فاریابی

13

دبستان کشاورزی

(بدون ذکر نام)

14

دبستان کوروش

دبستان کوروش

15

دبستان مهر

دبستان مهر

16

دبستان نو اختران

دبستان نو اختران

17

دبستان 17 دی

(بدون ذکر نام و نشان)

18

[دبیرستان] اسلامی

دبیرستان اسلامی

19

دبیرستان تربیت

دانشسرای پسران

20

دبیرستان سعادت نسوان

(بدون ذکر نام)

21

دبیرستان شاهپور

دبیرستان شاهپور

22

دبیرستان فروغ

 دبیرستان فروغ

23

دبیرستان ناموس

(بدون ذکر نام و نشان)

24

دانشسرای پسران

دانشسرا

25

دانشسرای دختران

دبیرستان شاهدخت

دوازده

مؤسّسات مالی

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

بانک سپه

شرکت سهامی بیمه ایران

2

بانک کشاورزی

(بدون ذکر نام و نشان)

3

بانک ملی

بانک ملی

سیزده

قرارگاه‌های نیروی انتظامی

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

کلانتری یک

(بدون ذکر نام و نشان)

2

کلانتری دو

کلانتری دو

3

کلانتری سه

کلانتری سه

4

کلانتری پنج

کلانتری پنج

چهارده

مؤسسات و تأسیسات نظامی

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

تیپ مستقل رشت

سربازخانه تیپ مستقل رشت

2

ژاندارمری

گروهان ژاندارمری رشت

3

سربازخانه

سربازخانه

4

شهربانی

شهربانی

پانزده

مؤسسات بهداشتی درمانی

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

بیمارستان آمریکایی

بیمارستان آمریکایی

2

بیمارستان پورسینا

بیمارستان پورسینا

3

بیمارستان شوروی

(بدون ذکر نام و نشان)

 

شانزده

پایانه‌های هوایی و زمینی

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

ایستگاه پهلوی

میدان ایستگاه پهلوی

2

فرودگاه سلیمانداراب

فرودگاه سلیمانداراب

 

هفده

تأسیسات ورزشی

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

زمین فوتبال

میدان ورزش

 

هجده

مؤسسات خیریّه

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

پرورشگاه [شهرداری]

(بدون ذکر نام و نشان)

2

پرورشگاه [مژدهی]

(اشتباهاً) پرورشگاه شهرداری

 

نوزده

نمایندگی‌های خارجه

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

کنسولگری انگلیس

(بدون ذکر نام)

2

کنسولگری روس

قنسولگری سابق شوروی

 

 

بیست

کارگاه‌ها

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

بافندگی

باغ طهرانچی

2

دباغ خانه

(بدون ذکر نام و نشان)

3

دباغ خانه

(بدون ذکر نام)

4

دباغ خانه

(بدون ذکر نام و نشان)

5

کوره آجرپزی

(بدون ذکر نام)

21

کارخانه‌ها

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

کارخانه ابریشم‌کشی

شرکت ابریشم

2

کارخانه برق

کارخانه برق قدیم

3

کارخانه برنج

کارخانه برنجکوبی

4

کارخانه برنجکوبی نهاوندی

کارخانه برنجکوبی نهاوندی

5

کارخانه بلورسازی

(بدون ذکر نام و نشان)

6

[کارخانه] بلورچیان

(بدون ذکر نام و نشان)

7

کارخانه بند پوطین‌سازی

(بدون ذکر نام)

8

کارخانه حریربافی

کارخانه پیله خانچیان

9

کارخانه دباغی

(بدون ذکر نام و نشان)

10

کارخانه کبریت‌سازی [آل محمد]

کارخانه کبریت‌سازی

11

کارخانه کنف‌بافی

کارخانه برنجکوبی استقامت

12

کارخانه کیسه‌بافی

کارخانه کیسه‌بافی

13

کارخانه و باغ چای گوهری

باغ منصور گوهری

14

کارخانه میخچی

برنجکوبی میخچی

15

کارخانه یخسازی

(بدون ذکر نام)

16

محل حریربافی

(بدون ذکر نام)

22

انبارها

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

انبار پیله و نوغان آستان یکم

کارخانه ابریشم‌کشی

2

انبار دخانیات

انبار دخانیات

3

[انبار] شرکت شورین

(بدون ذکر نام و نشان)

4

انبار فیلاطوری

کارخانه ابریشم

5

تلمبار اداره پیله نوغان آستان یکم

کارخانه ابریشم‌کشی

6

تلمبار پیله

باغ غلامرضا شبان

23

گورستان‌ها

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

قبرستان ارامنه

قبرستان ارامنه

 

24

قرق‌ها

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

قرق بی‌بی زینب

قرق بی‌بی زینب

2

قرق شادپور

زمین بایر

3

قرق صومعه‌بیجار

(بدون ذکر نام و نشان)

4

قرق ضیاءالعلما

قرق ضیاءالعلما

5

قرق قلمستان

قرق قلمستان

6

قرق کارگذار

اداره ثبت و اسناد

7

قرق (بدون ذکر نام)

کردمحله

8

قرق (بدون ذکر نام)

اراضی بایر [در جبهه شرقی خیابان سعدی]

9

قرق (بدون ذکر نام)

//         //         //

10

قرق (بدون ذکر نام)

//         //         //

25

باغ‌ها

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

باغ ابتهاج

باغ ابتهاج

2

باغ بهاریه

(بدون ذکر نام)

3

باغ حاتم

باغ حاتم

4

باغ حاجی وکیل

(بدون ذکر نام)

5

باغ شهرداری

باغ مشیرالرعایا

6

باغ محتشم

باغ محتشم

 

26

منابع آب طبیعی و رودخانه‌ها

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

چشمه چمارسرا

(بدون ذکر نام و نشان)

2

رودخانه باغ محتشم

گوهر رود

3

[رودخانه] صیقلان‌رود

صیقلان‌رود

27

تأسیسات آب شهری

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

سدّ زرجوب

(بدون ذکر نام)

2

منبع آب

(بدون ذکر نام و نشان)

28

پل‌ها

ردیف

نقشه سال 1327

نقشه سال 1332

1

پل بوسار

پل بوسار

2

پل خیام

پل کشتارگاه

3

پل زرجوب

(بدون ذکر نام)

4

پل عراق

پل عراق

5

مرغانه پل

پل مرغانه



یک فکر در “نقشه سال 1327 رشت (1) از نقشه تا مناقشه”

  1. سلام اطلاعات بسيار خوبي از گذشته شهر رشت نوشتيد ، استخراج اين اطلاعات خيلي وقت گير و تمركز لازم دارد به همين دليل از زحمت شما سپاسگزاري ميكنم . اگر امكان دارد براي حفظ اين ميراث و استفاده علاقمندان به تاريخ و جغرافياي كهن مستندات را اسكن و در اختيار عموم قرار دهيد تا از مستندات و اطلاعات شما بعنوان يك مرجع تاريخي و علمي در مقالات و تحقيقات علمي ذكر شود ممنون و متشكر

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Current ye@r *